Archiwum czasopisma
Gospodarka Narodowa


Spis treści numeru 1/2018

List od Redaktora Naczelnego

Łukasz Hardt - Prawa ceteris rectis w ekonomii, streszczenie, artykuł

Aneta Kargol-Wasiluk, Anna Wildowicz-Giegiel, Marian Zalesko - The Evolution of the Economic Man. From Homo Oeconomicus to Homo Moralis, streszczenie, artykuł

Maria Lissowska - Crowdfunding - zjawisko, problemy, regulacja, streszczenie, artykuł

Marta Götz, Małgorzata Bartosik-Purgat, Barbara Jankowska - International Aspects and Challenges of Digital Transformation, streszczenie, artykuł

Robert Socha, Piotr Wdowiński - Tendencje zmian cen na światowym rynku ropy naftowej po 2000 roku, streszczenie, artykuł

Błażej Łyszczarz - Determinanty wydatków na zdrowie w gospodarstwach domowych w Polsce, streszczenie, artykuł

Maciej Czaplewski - Tworzenie jednolitego rynku usług telekomunikacyjnych w Unii Europejskiej, streszczenie, artykuł





Łukasz Hardt - Prawa ceteris rectis w ekonomii

Celem artykułu jest interpretacja praw ekonomicznych jako stwierdzeń odnoszących się do warunków normalnych. Punktem wyjścia tekstu jest przedstawienie problemów związanych z rozumieniem praw naukowych, w tym ekonomicznych, w kategoriach ceteris paribus. Następnie analiza biegnie w kierunku wykazania, że trudności m.in. związane z dopełnieniem praw ceteris paribus, a więc wyspecyfikowaniem w ich poprzednikach wszelkich czynników nieobecnych i niezmiennych, powinny prowadzić do przyjęcia ich normalnościowej interpretacji, w ramach której zamiast twierdzić „ceteris paribus, jeśli A, to B” stwierdza się „ceteris rectis, jeśli A, to B”, i gdzie ceteris rectis rozumie się jako „w naturze A jest powodowanie B”. Taka interpretacja zawiera się w znaczeniowo szerszym rozumieniu tej klauzuli jako „przy innych warunkach w porządku”. Tego typu rozważania, silnie osadzone w filozofii nauki, są w tekście ilustrowane przykładami zaczerpniętymi z ekonomii m.in. dotyczącymi relacji między ceną pieniądza a aktywnością inwestycyjną przedsiębiorstw, czy zmiennymi obecnymi w prawie popytu. Konkluzją artykułu jest stwierdzenie, że prawa ekonomiczne nie tylko zawierają implicite bądź explicite klauzulę ceteris paribus, ale również, iż obecny w nich jest zwykle warunek ceteris rectis.
Takie rozumienie praw ekonomicznych kwestionuje możliwość sformułowania w ramach teorii ekonomii uniwersalnych praw naukowych.

Słowa kluczowe: prawa naukowe w ekonomii, klauzula ceteris paribus, prawa ceteris rectis, filozofia ekonomii
Kody JEL: B41
Artykuł: PDF



Aneta Kargol-Wasiluk, Anna Wildowicz-Giegiel, Marian Zalesko - Ewolucja człowieka gospodarującego. Od homo oeconomicus do homo moralis

Celem artykułu jest analiza koncepcji homo oeconomicus, będącej jednym z podstawowych fundamentów ekonomii głównego nurtu w porównaniu do alternatywnych podejść, zaprezentowanych przez przedstawicieli ekonomii heterodoksyjnej, m.in. ekonomii behawioralnej i neuroekonomii. Szczególną uwagę zwrócono na model REMM (Resourceful, Evaluative, Maximising Man), który wydaje się być brakującym ogniwem pomiędzy homo oeconomicus i homo moralis. Przyjęto jednocześnie, że wąska interpretacja homo oeconomicus, kierującego się własnym interesem, stanowi zbyt duże uproszczenie i taki paradygmat w realnym świecie może być szkodliwy dla społeczeństwa. Artykuł ma charakter przeglądowy i został napisany na podstawie literatury przedmiotu, w tym materiałów źródłowych. W badaniach wykorzystano podejście zarówno deskryptywne, jak i interdyscyplinarne. W wyniku przeprowadzonej analizy sformułowano wniosek, że wyjaśnienie ekonomicznych zachowań człowieka wymaga bardziej holistycznego i dynamicznego ujęcia. Wskazano na niekompletność i nieadekwatność paradygmatu homo oeconomicus w stosunku do rzeczywistości. Zauważono, że racjonalność człowieka ekonomicznego wynika nie tylko z troski o własny interes, ale również z jego zakorzenienia w społeczeństwie i kulturze. Badanie pokazało, że zachowanie ekonomiczne zależy od kontekstu i jest dodatkowo zdeterminowane przez moralność, która wywodzi się z systemów społecznych i religijnych. W konkluzji stwierdzono, że człowiek gospodarujący nie może być zredukowany wyłącznie do maszyny koncentrującej się jedynie na swoim własnym interesie materialnym. Ocena moralna jednostki podejmującej decyzje w świecie ograniczoności zasobów jest nieunikniona.

Słowa kluczowe: homo oeconomicus, homo moralis, egoizm, własny interes, moralność, model REMM
Kody JEL: A10, B10, B20, B31, B50
Artykuł: PDF



Maria Lissowska - Crowdfunding - zjawisko, problemy, regulacja

Celem artykułu jest przedstawienie crowdfundingu, nowej metody dostarczania funduszy tym, którzy ich potrzebują, oraz określenie potrzeby jego regulacji. Analiza wykorzystuje podejście teoretyczne rynków dwustronnych (two sided markets - Rochet i  Tirole [2004]) i  podejście ekonomii instytucjonalnej. Analizując zalety i  ryzyka crowdfundingu podkreślono, że fundatorzy ponoszą znaczne ryzyko, a często, z powodu modelu biznesowego, w którym ich decyzje są całkowicie zastępowane przez platformę, nie są w stanie się przed nim zabezpieczyć. Jeśli chodzi o MSP, nie negując zalet łatwiejszego i prawdopodobnie tańszego dostępu do funduszy, podkreślono jednak znaczenie negatywnej selekcji i nielojalności po zawarciu transakcji, co jest szkodliwe nie tylko dla fundatorów, lecz również dla otrzymujących fundusze. Dodatkowo niektóre cechy fundatorów (często emocjonalne podejmowanie przez nich decyzji) i platform (ryzyko płynności i ryzyko upadłości platformy) zwiększają ryzyko uczestników tego typu biznesu, zarówno MSP jak i fundatorów. Znaczna przewaga siły negocjacyjnej platformy nad pozostałymi uczestnikami i rozbieżność interesów, biorąc pod uwagę, że platforma jest znacznie mniej narażona na ryzyko finansowe niż fundatorzy, tworzy specyficzną sytuację instytucjonalną, która nie pozwala na spontaniczne dostosowanie reguł działania platformy do rozbieżnych interesów uczestników. W tym kontekście rozważono możliwą przyszłą zharmonizowaną regulację crowdfundingu w sytuacji, kiedy obecnie nie podlega on specyficznej legislacji Unii Europejskiej. Podkreślono zwłaszcza potrzebę regulacji crowdfundingu pożyczkowego, która jest najmniej rozwinięta na poziomie poszczególnych państw. Poza ochroną fundatorów, która jest już brana pod uwagę w legislacji krajowej, Autorka artykułu sądzi, że również powinno się zapewnić odpowiednie miejsce ochronie otrzymujących fundusze.

Słowa kluczowe: crowdfunding, rynki dwustronne, bankowość, rynki finansowe
Kody JEL: D02, D82, D85, G23
Artykuł: PDF



Marta Götz, Małgorzata Bartosik-Purgat, Barbara Jankowska - Międzynarodowe aspekty i wyzwania cyfrowej transformacji

Rewolucja cyfrowa, która wiąże się z koncepcją Przemysłu 4.0 i ze wzrostem popularności mediów społecznościowych, wywołuje diametralne zmiany w modelach biznesu oraz prowadzi do przenikania się rzeczywistości wirtualnej i realnej. Celem artykułu jest charakterystyka cyfrowej transformacji w kontekście międzynarodowym zarówno z perspektywy B2B, gdzie wyłania się ideologia Przemysłu 4.0, jak i z perspektywy C2B, gdzie ciągle rośnie rola i popularność mediów społecznościowych. W artykule podjęto próbę zidentyfikowania współzależności między czwartą rewolucją przemysłową a upowszechnianiem się mediów społecznościowych. Autorzy odwołali się do narracyjnego podejścia w badaniach w ramach nauk społecznych. Artykuł oparto na danych wtórnych i literaturze przedmiotu, nadając mu charakter eseju. Pokazano kluczowe przewagi, zagrożenia i przewidywane konsekwencje rozwoju Przemysłu 4.0 oraz mediów społecznościowych.
Prezentowane rozważania osadzono w kontekście międzynarodowym, eksponując specyfikę czwartej rewolucji przemysłowej oraz użyteczność mediów społecznościowych w nowych procesach produkcji i komunikacji. Ograniczeniami przeprowadzonych badań jest ciągle brak danych pierwotnych i jeszcze ciągle niewielkie rozpoznanie tematu w literaturze przedmiotu.

Słowa kluczowe: cyfrowa transformacja, Przemysł 4.0, Big Data, media społecznościowe
Kody JEL: F23, O33
Artykuł: PDF



Robert Socha, Piotr Wdowiński - Tendencje zmian cen na światowym rynku ropy naftowej po 2000 roku

Celem artykułu jest przeprowadzenie analizy zmian zachodzących na rynku ropy naftowej w okresie trzeciego szoku cenowego w latach 2007-2008. Szczególnie istotna z punktu widzenia poruszanego problemu badawczego jest odpowiedź na pytanie, jaki wpływ na ceny ropy naftowej i wielkość konsumpcji tego surowca mają zaburzenia w wielkości wydobycia w grupie państw OPEC lub w państwach niestowarzyszonych w kartelu.
W części empirycznej artykułu dokonano estymacji parametrów modelu wektorowej korekty błędem oraz analizy funkcji reakcji na impuls. Na podstawie wstępnej analizy danych statystycznych można zauważyć, iż wysokie tempo popytu w latach 2004-2008 nie było kompensowane przez odpowiednią dynamikę wydobycia. Na podstawie analizy funkcji reakcji na impuls można zauważyć, iż zaburzenie światowego popytu na ropę naftową wiąże się z pozytywną reakcją wydobycia państw kartelu, co skłania ku refleksji, na ile brak reakcji w latach 2007–2008 stanowił strategię polityki wydobywczej, a na ile pozostawało to poza decyzjami OPEC. Z drugiej strony pozytywna reakcja podaży OPEC na szok popytowy jest opóźniona o 4 miesiące, co daje podstawy do przypuszczeń, że natychmiastowe, krótkookresowe zwiększanie podaży w tej grupie państw jest ograniczone.
Szoki wynikające z nieoczekiwanego wzrostu popytu na surowce lub zaburzeń w równaniu cen prowadzą do wzrostu produkcji w obu grupach państw. W obu przypadkach reakcja OPEC jest silniejsza.

Słowa kluczowe: ceny ropy naftowej, OPEC, kointegracja, model wektorowej korekty błędem
Kody JEL: C32, C52, Q31
Artykuł: PDF



Błażej Łyszczarz - Determinanty wydatków na zdrowie w gospodarstwach domowych w Polsce

Celem artykułu jest identyfikacja oraz kwantyfikacja społecznych i ekonomicznych determinant prywatnych wydatków na zdrowie ponoszonych przez gospodarstwa domowe w Polsce. Głównym przedmiotem zainteresowania jest przy tym wpływ wysokości dochodów na wydatki na zdrowie. W celu oszacowania tych zależności posłużono się analizą regresji dla danych panelowych, stosując przy tym modele z efektami ustalonymi, metodę zmiennych instrumentalnych oraz panel dynamiczny. Dane wykorzystane przy szacowaniu modeli pochodzą z Banku Danych Lokalnych GUS i dotyczą lat 1999-2015.
Zmienną zależną w szacowanych równaniach są realne wydatki na zdrowie, wśród zmiennych objaśniających znalazły się zmienne ilustrujące realny dochód rozporządzalny; stan zdrowia; dostępność opieki zdrowotnej; cenę opieki zdrowotnej, zanieczyszczenie środowiska i strukturę wiekową populacji. W zależności od specyfikacji modelu elastyczność dochodowa wydatków na zdrowie waha się między 0,45 a 0,87. Elastyczność dochodowa popytu na poziomie mniejszym od 1 oznacza, że opieka zdrowotna finansowana bezpośrednio przez gospodarstwa domowe z funduszy własnych ma w Polsce cechy dobra podstawowego. Innymi czynnikami wpływającymi na wydatkami na zdrowie okazały się odsetek osób powyżej 70. roku życia i stan zdrowia mierzony trwaniem życia. Czynnikiem nieistotnym dla kształtowania wydatków na zdrowie gospodarstw domowych okazała się podaż opieki zdrowotnej. Niejednoznaczne wnioski w tym zakresie dotyczą natomiast cen opieki zdrowotnej i zanieczyszczenia środowiska.

Słowa kluczowe: wydatki na zdrowie, gospodarstwa domowe, regiony, regresja panelowa, elastyczność dochodowa
Kody JEL: C23, D12, I11
Artykuł: PDF



Maciej Czaplewski - Tworzenie jednolitego rynku usług telekomunikacyjnych w Unii Europejskiej

Celem artykułu jest dokonanie charakterystyki i oceny dotychczas podjętych działań służących tworzeniu jednolitego cyfrowego rynku usług telekomunikacyjnych Unii Europejskiej (JC RUT UE) oraz zaproponowanie rozwiązań sprzyjających doskonaleniu realizowanego procesu tworzenia tego rynku. Artykuł ma charakter koncepcyjny i wykorzystuje krytyczną analizę krajowej i obcojęzycznej literatury przedmiotu, opracowań wykonanych przez instytuty europejskie w ramach programów badawczych zleconych przez UE oraz aktów prawnych i dokumentów unijnych. Pozwoliło to stwierdzić, że organy UE dążąc do tworzenia JC RUT skoncentrowały uwagę na regulacji sieciowej infrastruktury komunikacyjnej. Biorąc pod uwagę główne trendy rozwojowe dotyczące tych sieci, skupiły swoje działania na rozwiązywaniu kwestii roamingu, gospodarowania częstotliwościami i na neutralności sieci. Pozwoliło też dostrzec, że podejmowane przez organy UE działania służące tworzeniu JC RUT nie w każdym obszarze przebiegają jednakowo sprawnie. Precyzyjnie uregulowany został jedynie temat roamingu. Spostrzeżenia te stały się podstawą do sformułowania wniosków, iż stworzenie JC RUT UE przede wszystkim wymaga wypracowania ogólnie obowiązujących unijnych regulacji dotyczących rozdziału i przyznawania częstotliwości oraz neutralności sieci. Wskazano również, że dla stworzenia takiego rynku niezbędne będzie wypracowanie ogólnounijnych uregulowań dotyczących ochrony danych i ochrony konsumentów korzystających z dóbr cyfrowych. Wnioski te mogą służyć dalszym analizom teoretycznym, jak i być poddawane operacjonalizacji na potrzeby badań empirycznych.

Słowa kluczowe: jednolity rynek usług telekomunikacyjnych, gospodarka cyfrowa, Unia Europejska
Kody JEL: L96, D47
Artykuł: PDF

Copyright © Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 1931-2018 ISSN 2300-5238