Archiwum czasopisma
Gospodarka Narodowa


Spis treści numeru 3/2015

Adam Karbowski - Kartele w  trzech perspektywach: neoklasycznej, behawioralnej oraz etycznej, streszczenie, artykuł

Katarzyna Filipowicz, Tomasz Tokarski, Mariusz Trojak - Złote reguły akumulacji kapitału w  grawitacyjnym modelu wzrostu gospodarczego, streszczenie, artykuł

Marek A. Dąbrowski - Jakość danych o  rezerwach dewizowych a  kryzysy finansowe w gospodarkach wschodzących, streszczenie, artykuł

Jan Fałkowski, Katarzyna Metelska-Szaniawska - Przyczyny ustanawiania i  stabilność konstytucji państwa - perspektywa ekonomiczna, streszczenie, artykuł

Dorota Janiszewska - Teoretyczna koncepcja społecznej gospodarki rynkowej według Alfreda Müller-Armacka, streszczenie, artykuł

Paweł Felis - Funkcja fiskalna i  społeczna w  powierzchniowym systemie opodatkowania nieruchomości na przykładzie gmin w  Polsce, streszczenie, artykuł

Łukasz Goczek, Bartosz Witkowski - Card Payments in Poland: Determinants and Prospects, streszczenie, artykuł


RECENZJE

Recenzja książki: Wrażliwość polskich regionów na wyzwania współczesnej gospodarki. Implikacje dla polityki rozwoju regionalnego, redakcja naukowa Krystyna Gawlikowska-Hueckel, Jacek Szlachta, Wolters Kluwer SA, Warszawa 2014, s. 374 - rec. Tadeusz Kudłacz

Recenzja książki: Ryzyko lokalizacji przedsiębiorstw w  Polsce, redakcja naukowa Kazimierz Kuciński, CeDeWu Sp. z o.o., Warszawa 2014, s. 224 - rec. Anna Rutkowska-Gurak





Adam Karbowski - Kartele w  trzech perspektywach: neoklasycznej, behawioralnej oraz etycznej

Celem artykułu jest krytyka podejścia neoklasycznego w studiach nad kartelami oraz ukazanie, w jaki sposób perspektywy behawioralna i etyczna rozszerzają a także uzupełniają optykę neoklasyczną. Główny nurt badań ekonomicznych nad problematyką karteli przyjmuje perspektywę neoklasyczną. Z tej tradycji badawczej wyrasta teoria optymalnego zniechęcania, która stanowi podstawę dla obecnej polityki wobec karteli w rozwiniętych krajach świata. Teoria optymalnego zniechęcania stanowi tu punkt wyjścia dla rozważań teoretycznych. Skonfrontowana jest ona następnie z doniesieniami ekonomistów behawioralnych oraz sądami etycznymi na temat funkcjonowania karteli. Analiza behawioralna pozwala wskazać odstępstwa od zachowań przedsiębiorstw przewidywanych na podstawie teorii optymalnego zniechęcania (zakładającej pełną racjonalność, doskonały egoizm oraz całkowitą samokontrolę decydentów). Te behawioralne odstępstwa wynikają z przyczyn wewnętrznych (dyspozycji decydentów) lub czynników środowiskowych. Analiza etyczna rozszerza optykę neoklasyczną. Rozważania aksjologiczne pozwalają pokazać, że działania kartelowe mają nie tylko wymiar czysto ekonomiczny, ale łamią one normy społeczne i mogą zostać uznane na moralnie złe jako przykłady kradzieży oraz oszustwa.

Słowa kluczowe: kartele, ekonomia neoklasyczna, ekonomia behawioralna, etyka gospodarcza
Kody JEL: A13, B13, B21, D03, K21, L11
Artykuł: PDF



Katarzyna Filipowicz, Tomasz Tokarski, Mariusz Trojak - Złote reguły akumulacji kapitału w  grawitacyjnym modelu wzrostu gospodarczego

Artykuł ma na celu próbę wyznaczenia złotych reguł akumulacji kapitału w grawitacyjnym modelu wzrostu gospodarczego. Model ten jest rozszerzeniem neoklasycznego modelu wzrostu gospodarczego Solowa [1956] o tzw. efekty grawitacyjne. Na gruncie grawitacyjnego modelu wzrostu gospodarczego rozważa się dwa warianty złotych reguł akumulacji kapitału. W pierwszym wariancie szuka się takiej kombinacji stóp inwestycji, która maksymalizuje średnią geometryczną z konsumpcji na pracującego we wszystkich gospodarkach w warunkach długookresowej równowagi modelu grawitacyjnego. W drugim zaś wyznacza się taką kombinację stóp inwestycji, która maksymalizuje długookresową konsumpcję na pracującego w każdej z analizowanych gospodarek.
Podjęte w artykule rozważania prowadzą do następujących wniosków. W pierwszym wariancie złotą regułą akumulacji kapitału są stopy inwestycji równe (w każdej z gospodarek) elastyczności produktu względem nakładów kapitałowych powiększonej o dwukrotność siły działania efektu grawitacyjnego. Natomiast w drugim wariancie optymalne stopy inwestycji zależne są (podobnie jak w pierwszym wariancie) od elastyczności produkcji względem kapitału, siły działania efektu grawitacyjnego oraz (co nie występuje w pierwszym wariancie) liczby gospodarek podlegających działaniu efektu grawitacyjnego. Ponadto w wariancie tym wzrost elastyczności produkcji względem kapitału i/lub siły działania efektów grawitacyjnych prowadzi do wzrostu optymalnych stóp inwestycji. Jeśli zaś liczba gospodarek, na które oddziałuje efekt grawitacyjny rośnie, to spadają stopy inwestycji, które maksymalizują długookresową konsumpcję na pracującego w każdej z gospodarek.
W obu rozważanych w artykule wariantach gasnące (do zera) efekty grawitacyjne powodują zbieżność uzyskanych złotych reguł akumulacji z oryginalnymi złotymi regułami Phelpsa. Oznacza to, iż wyznaczone przez autorów złote reguły akumulacji kapitału stanowią uogólnienie złotych reguł akumulacji kapitału Phelpsa na grawitacyjny model wzrostu gospodarczego.

Słowa kluczowe: model grawitacyjny, złote reguły akumulacji kapitału, wzrost gospodarczy, efekty grawitacyjne
Kody JEL: C02, R11, E23, O47
Artykuł: PDF



Marek A. Dąbrowski - Jakość danych o  rezerwach dewizowych a  kryzysy finansowe w gospodarkach wschodzących

Artykuł ma na celu przedstawienie zakresu znaczeniowego rezerw dewizowych i pojęć pokrewnych oraz zbadanie, w jakim stopniu jawność, przejrzystość i kompletność danych o rezerwach wpływały na przebieg kryzysów finansowych w gospodarkach wschodzących w latach 90. XX w., a także jak pod wpływem kryzysów zmieniła się praktyka informowania o rezerwach. Studia przypadków (kryzysy w Meksyku, Tajlandii i Korei) ujawniły, że konwencjonalne miary rezerw dewizowych dają niepełny, a niekiedy wręcz mylący obraz stanu gospodarki. Pozwala to władzom odkładać w czasie kosztowne decyzje i rodzi ryzyko gwałtownych reakcji uczestników rynków finansowych. Kryzysy finansowe skłoniły władze monetarne gospodarek wschodzących do zwiększonej akumulacji rezerw dewizowych oraz do upowszechniania danych makroekonomicznych zgodnie z opracowanymi przez MFW wytycznymi. Zgodnie z nimi władze monetarne ujawniają nie tylko rezerwy brutto, ale także przewidywane i warunkowe obciążenia aktywów rezerwowych, co pozwala uzyskać kompleksowy obraz płynności w walutach obcych i odporności na wstrząsy zewnętrzne.

Słowa kluczowe: rezerwy dewizowe, płynność w walutach obcych, kryzysy finansowe, gospodarki wschodzące
Kody JEL: F31, F41, E65
Artykuł: PDF



Jan Fałkowski, Katarzyna Metelska-Szaniawska - Przyczyny ustanawiania i  stabilność konstytucji państwa - perspektywa ekonomiczna

Artykuł ma na celu wskazanie najważniejszych wątków z powstałej na przestrzeni ostatnich lat literatury wyjaśniającej powody ustanawiania konstytucji, ich trwania i zmian oraz powiązanie tych rozważań z zagadnieniami dotyczącymi wpływu konstytucji na gospodarkę. Zaprezentowana dyskusja czerpie przede wszystkim z osiągnięć ekonomii konstytucyjnej, nowej ekonomii politycznej i ekonomicznej analizy prawa, sięgając m.in. do wytłumaczeń nawiązujących do teorii praw własności, teorii grup interesu, czy analiz rozkładu siły politycznej pomiędzy różne grupy w społeczeństwie. Przedstawione rozważania pozwalają zidentyfikować podstawowe czynniki kształtujące proces ustanawiania reguł konstytucyjnych oraz ich trwałość, naświetlając jednocześnie cztery kanały, poprzez które konstytucja może wpływać na gospodarkę. W tym kontekście, uwaga koncentruje się na (1) znaczeniu, jakie konstytucja ma dla wzmacniania wiarygodności obietnic składanych przez elity polityczne; (2) na roli jaką odgrywa ona przy zwiększaniu stabilności politycznej w państwie; (3) na działalności grup interesu czerpiących wymierne korzyści z konkretnych zapisów konstytucyjnych; oraz (4) na kosztach transakcyjnych, które różni aktorzy społeczni ponoszą, czy to z konieczności dostosowania się do obowiązujących reguł czy też z chęci ich obejścia. Sformułowane w artykule wnioski mogą stanowić podstawę do dalszych badań poświęconych, np. potencjalnej substytucyjności bądź komplementarności pomiędzy niektórymi regułami konstytucyjnymi, jak i tych koncentrujących się na problemie endogenizacji konstytucji.

Słowa kluczowe: ekonomia konstytucyjna, nowa ekonomia polityczna, konstytucja, ekonomiczna analiza prawa, endogeniczne instytucje
Kody JEL: D02, D72, H11, K19, P48
Artykuł: PDF



Dorota Janiszewska - Teoretyczna koncepcja społecznej gospodarki rynkowej według Alfreda Müller-Armacka

Artykuł ma na celu szersze przedstawienie polskiemu czytelnikowi ekonomicznej koncepcji społecznej gospodarki rynkowej (Soziale Marktwirtschaft) autorstwa niemieckiego ekonomisty Alfreda Müller-Armacka (1901–1978). W obliczu mało rozpowszechnionej znajomości jego dzieł w Polsce, zastosowano metodę badawczą merytorycznej analizy ich treści, rozpatrując je w nawiązaniu do danych z zakresu społeczno-gospodarczej sytuacji w Niemczech Zachodnich po II wojnie światowej. Artykuł przedstawia w logicznym porządku idee autora: diagnozę kryzysu społecznego w XX w., ordo i „społeczny irenizm” oraz krytykę leseferyzmu i kolektywizmu. Następnie dokonuje się przedstawienia programu społecznej gospodarki rynkowej A. Müller-Armacka. Program składał się z postulatów powrotu do rynku i konkurencji, aktywnej polityki gospodarczej państwa oraz stworzenia systemu zabezpieczeń socjalnych. Analiza prowadzi do wniosku, że koncepcja ta odpowiadała na pytanie, jak pogodzić ze sobą wzrost gospodarczy oraz wolność i społeczne zabezpieczenie jednostek ludzkich. Dlatego w podsumowaniu artykułu wskazuje się na wysoki walor poznawczy koncepcji społecznej gospodarki rynkowej i jej aktualność w dobie współczesnej dyskusji o możliwych kierunkach rozwoju obecnego systemu gospodarczego.

Słowa kluczowe: społeczna gospodarka rynkowa, polityka gospodarcza, system gospodarczy, kryzys gospodarczy, ordoliberalizm
Kody JEL: B20, N34, P16
Artykuł: PDF



Paweł Felis - Funkcja fiskalna i  społeczna w  powierzchniowym systemie opodatkowania nieruchomości na przykładzie gmin w  Polsce

Artykuł ma na celu ocenę powierzchniowego systemu opodatkowania nieruchomości w Polsce, poprzez wskazanie konsekwencji takiej konstrukcji dla czynnych i biernych podmiotów opodatkowania. Zaproponowano ujęcie teoretyczno-empiryczne, a za kryteria oceny przyjęto makroekonomiczną efektywność fiskalną podatku oraz jego funkcję społeczną. W artykule zastosowano kilka metod badawczych, przede wszystkim metody statystyki opisowej (wskaźniki struktury i dynamiki). Przeprowadzono badania literaturowe, analizę aktów prawnych oraz analizę opisową i porównawczą.
Wyniki wskazują, że opodatkowanie nieruchomości w Polsce wymaga gruntownej reformy. Przestarzała i nieelastyczna formuła podatku powoduje, że nie może być on skuteczny w realizacji celów fiskalnych i pozafiskalnych. W efekcie zaproponowano rekomendację, którą można wykorzystać przy tworzeniu racjonalnego systemu opodatkowania nieruchomości, czyli takiego który pozwoli zabezpieczyć ogólnospołeczne potrzeby realizowane przez gminy, a także będzie akceptowanym i uznawanym przez podatników za sprawiedliwy. Właściwym rozwiązaniem byłoby przygotowanie systemu opodatkowania opartego na wartości nieruchomości. Zasygnalizowano jednocześnie, że niezbędne jest nie tylko właściwe ustalenie elementów konstrukcyjnych podatku od wartości nieruchomości, ale także uwzględnienie wzajemnych powiązań między podsystemem dochodów JST i systemem podatkowym.

Słowa kluczowe: dochody gmin, podatek lokalny, podatek od nieruchomości, powierzchniowy i wartościowy system opodatkowania nieruchomości
Kody JEL: H21, H24, H71, K34
Artykuł: PDF



Łukasz Goczek, Bartosz Witkowski - Natężenia transakcji bezgotówkowych w Polsce: determinanty i  prognozy

Artykuł ma na celu identyfikację głównych czynników mających wpływ na takie charakterystyki rynku płatności bezgotówkowych jak liczba oraz wartość transakcji zawieranych przy użyciu kart płatniczych, liczba posiadanych kart oraz liczba terminali EFTPOS. Estymacja stosownych modeli umożliwia wyznaczenie prognoz wymienionych zmiennych dla Polski w horyzoncie do 2017 r. W analizie wykorzystano przede wszystkim dane panelowe z krajów Unii Europejskiej z lat 2000–2012, zaś do estymacji zastosowano systemowy estymator Blundella i Bonda. Wyniki wskazują na kluczowe znaczenie przede wszystkim wskaźników zaufania społecznego oraz w nieco mniejszym stopniu rozwoju gospodarczego dla rozwoju rynku płatności bezgotówkowych. Jednocześnie prognozuje się dynamiczny wzrost tego rynku w najbliższych latach, zaś dynamika tego wzrostu powiązana jest ze spodziewaną dynamiką wzrostu gospodarczego, przy czym nawet przy przyjęciu pesymistycznego scenariusza wzrostu gospodarczego, wyniki wskazują na oczekiwany znaczny rozwój rynku płatności kartami.

Słowa kluczowe: płatności kartą, transakcje bezgotówkowe, płatności detaliczne
Kody JEL: E42, E58
Artykuł: PDF

Copyright © Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 1931-2017 ISSN 2300-5238