Archiwum czasopisma
Gospodarka Narodowa


Spis treści numeru 2/2015

Jacek Prokop, Michał Ramsza, Bartłomiej Wiśnicki - A Note on Bertrand Competition under Quadratic Cost Functions, streszczenie, artykuł

Katarzyna Mroczek, Andrzej Nowosad, Tomasz Tokarski - Oddziaływanie efektu grawitacyjnego na zróżnicowanie wydajności pracy w  krajach bałkańskich, streszczenie, artykuł

Andrzej Cieślik, Łukasz Goczek - Percepcja korupcji na poziomie przedsiębiorstw w  krajach postkomunistycznych, streszczenie, artykuł

Michał Kałdoński - Unikanie opodatkowania w firmach rodzinnych notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w  Warszawie, streszczenie, artykuł

Anna Białek-Jaworska, Aneta Dzik-Walczak, Natalia Nehrebecka - Kiedy firmy sięgają po leasing?, streszczenie, artykuł

Arkadiusz Świadek - Aktywność innowacyjna przedsiębiorstw zagranicznych i  krajowych, streszczenie, artykuł

Jakub Growiec, Michał Gradzewicz, Jan Hagemejer, Zofia Jankiewicz, Piotr Popowski, Katarzyna Puchalska, Paweł Strzelecki, Joanna Tyrowicz - Rola usług rynkowych w  procesach rozwojowych gospodarki Polski, streszczenie, artykuł


RECENZJE

Recenzja książki: Maciej Bałtowski, Piotr Kozarzewski, Zmiana własnościowa polskiej gospodarki 1989-2013, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2014, s. 429 - rec. Barbara Błaszczyk

Recenzja książki: Kryzys a  polityka stabilizacyjna w  Unii Europejskiej, redakcja naukowa Piotr Albiński, Marek Chrzanowski, Krzysztof Marczewski, Zbigniew Polański, Katarzyna Waćko-Jasińska, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2014, s. 276 - rec. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska





Jacek Prokop, Michał Ramsza, Bartłomiej Wiśnicki - Konkurencja typu Bertranda przy kwadratowych funkcjach kosztów

Głównym celem niniejszej pracy jest zbadanie różnic w rezultatach konkurencji Bertranda, gdy liniowe funkcje kosztów zostaną zastąpione funkcjami kwadratowymi. Udowadniamy, że wprowadzenie kwadratowych funkcji kosztów prowadzi do jakościowej zmiany konkurencji pomiędzy przedsiębiorstwami. W tym przypadku, standardowe założenie, że firma oferująca swoje produkty po niższej cenie jest zainteresowana przejęciem całego rynku, jest nie tylko nierealistyczne (nawet w przypadku braku ograniczeń mocy wytwórczych), ale po prostu nieracjonalne z punktu widzenia maksymalizacji zysku. Zatem wyniki analiz zawartych we wcześniejszej literaturze przedmiotu są mylące. Demonstrujemy, że duopolistyczny model Bertranda powinien zostać zmodyfikowany, aby lepiej uwzględnić zachowanie firm w warunkach kwadratowych funkcji kosztów. W szczególności, uchylamy założenie, że podaż firm jest zdeterminowana przez istniejący popyt. Proponujemy zmodyfikowaną grę duopolu typu Bertranda, w której firmy konkurujące cenowo mogą swobodnie wybierać poziom produkcji nieprzekraczający wielkości popytu rynkowego na ich produkty przy danych cenach. Przy zmodyfikowanych założeniach, udowadniamy, że gra opisująca statyczną konkurencję cenową identycznych duopolistów nie posiada symetrycznej równowagi w strategiach czystych. Wyniki naszej analizy prowadzą do wniosku, że przy kwadratowych funkcjach kosztów powinniśmy spodziewać się raczej fluktuacji cen na rynkach oligopolistycznych niż sytuacji stabilnej równowagi opisanej w standardowych modelach konkurencji cenowej.

Słowa kluczowe: konkurencja typu Bertranda, kwadratowe funkcje kosztów, statyczna konkurencja cenowa
Kody JEL: L13, L41, O31
Artykuł: PDF



Katarzyna Mroczek, Andrzej Nowosad, Tomasz Tokarski - Oddziaływanie efektu grawitacyjnego na zróżnicowanie wydajności pracy w  krajach bałkańskich

Celem artykułu jest przedstawienie i ocena efektów grawitacyjnych na przestrzenne zróżnicowanie wydajności pracy w 11 krajach bałkańskich w latach 2000–2013. Badania przeprowadzono w celu ukazania różnorodności krajów bałkańskich w odniesieniu do pozostałych państw Europy pod względem technicznego uzbrojenia pracy i przestrzennego zróżnicowania wydajności pracy. Państwa bałkańskie przedstawiono w ich specyfice polityczno-systemowej, ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn odmiennego rozwoju państwowo-ekonomicznego tego regionu na tle powojennej Europy, jak reżimy autorytarne, konflikty zbrojne, przyzwolenie społeczne na korupcję, poziom kultury politycznej i gospodarczej społeczeństw. Badania w dziedzinie politologii przeprowadzono metodą porównawczą systemów politycznych i gospodarczych państw regionu w ich rozwoju od II wojny światowej do końca 2013 r. Badania ekonomiczne przeprowadzono metodą zróżnicowania efektów grawitacyjnych poprzez symulacje numeryczne stanów długookresowej równowagi wydajności pracy w krajach bałkańskich. Stworzony model posiada asymptotycznie stabilny punkt stacjonarny, co do którego przyjęto, że jest punktem długookresowej równowagi. W badaniach wykorzystano dane statystyczne odnośnie do zasobów kapitału rzeczowego ujętych w równaniu ich przyrostów w długim horyzoncie czasu. Wyliczono techniczne uzbrojenie pracy na bazie uzyskanych szacunków kapitału rzeczowego, przeprowadzono badania łącznych i jednostkowych efektów grawitacyjnych w regionie oraz zbadano najsilniej odczuwalne efekty grawitacyjne w regionie. Na podstawie badań stwierdzono, że najwyższym poziomem technicznego uzbrojenia pracy charakteryzują się Grecja, Słowenia, Chorwacja i Albania, najniższym Rumunia, Serbia, Bułgaria i Macedonia. Siła oddziaływania technicznego uzbrojenia pracy na wydajność pracy jest ponad trzykrotnie wyższa niż siła oddziaływania efektu grawitacyjnego w regionie. Najwyższą wydajnością pracy charakteryzują się Albania i Chorwacja, najniższą Rumunia i Turcja. Najgorsza sytuacja na rynku pracy i najwyższe bezrobocie jest w Macedonii oraz Bośni i Hercegowinie. Najniższe bezrobocie jest w Rumunii, Turcji i Słowenii. Najbogatszym krajem jest Słowenia, która jako jedyna osiągnęła PKB per capita wyższe niż średnia dla krajów UE. Na podstawie badań można stwierdzić, że wejście do UE krajów z nią stowarzyszonych wzmocni działanie efektów grawitacyjnych i doprowadzi do silniejszego procesu konwergencji, co może się przyczynić do większej stabilności politycznej i gospodarczej regionu.

Słowa kluczowe: Bałkany, efekt grawitacyjny, wydajność pracy, techniczne uzbrojenie pracy, bezrobocie
Kody JEL: C02, C23, C62, F13, F14, F15, N14, N34, O52, R11
Artykuł: PDF



Andrzej Cieślik, Łukasz Goczek - Percepcja korupcji na poziomie przedsiębiorstw w  krajach postkomunistycznych

Celem artykułu jest zbadanie zależności między charakterystykami przedsiębiorstw a stopniem postrzegania przez nie korupcji jako ważnej przeszkody w działalności. W artykule przedstawiono przegląd literatury na temat wpływu charakterystyk przedsiębiorstw na postrzeganie przez nie korupcji, a następnie przeprowadzono badanie empiryczne przy użyciu danych panelowych dotyczących działalności 25 tys. przedsiębiorstw w 27 krajach postkomunistycznych w latach 1999-2010. Badanie to umożliwiło identyfikację atrybutów firm, dla których korupcja może stanowić największy problem. Z przeprowadzonych badań wynika, że zjawisko to jest najbardziej dokuczliwe w przypadku przedsiębiorstw produkujących na rynek krajowy oraz przedsiębiorstw o prywatnym kapitale krajowym. Ponadto badanie wykazało, że trudności związane z korupcją nie mają związku z efektywnością czy z wielkością firmy. Natomiast duże znaczenie miał czas poświęcony osobistym kontaktom z urzędnikami oraz liczba kontroli państwowych prowadzonych w siedzibie danej firmy. Na tej podstawie w artykule przedstawiono rekomendację dla polityki gospodarczej - należy dążyć do depersonalizacji kontaktów przedsiębiorców z państwem, a także zmniejszenia ich częstości.

Słowa kluczowe: dane panelowe, korupcja, kraje postkomunistyczne, przedsiębiorstwa
Kody JEL: D22, D23, D73
Artykuł: PDF



Michał Kałdoński - Unikanie opodatkowania w firmach rodzinnych notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w  Warszawie

Celem artykułu jest próba znalezienia odpowiedzi na pytanie, czy pomiędzy grupą spółek rodzinnych a grupą spółek nierodzinnych notowanych na GPW w Warszawie występują istotne różnice w zakresie skali oraz czynników wpływających na natężenie zjawiska ucieczki przed podatkiem. Wykorzystując długoterminową miarę natężenia unikania opodatkowania jaką jest trzyletnia gotówkowa stopa podatku dochodowego wykazano, że publiczne firmy rodzinne charakteryzują się większą skalą ucieczki przed podatkiem niż spółki nierodzinne. Podatek dochodowy płacony przez firmy rodzinne jest o ponad 4 punkty procentowe niższy niż podatek płacony przez spółki nierodzinne.
Zaprezentowane w opracowaniu wyniki badań dostarczają argumentów na rzecz hipotezy, że w przypadku unikania opodatkowania przez firmy rodzinne oszczędności podatkowe oraz prywatne korzyści z kontroli przypadające akcjonariuszom sprawującym kontrolę są większe aniżeli koszty transakcyjne, potencjalne dyskonto w wycenie, kary nakładane przez administrację skarbową czy koszty utraty reputacji.
W grupie firm rodzinnych, większą skalą ucieczki przed podatkiem charakteryzują się przede wszystkim spółki zdywersyfikowane oraz spółki niezależne od finansowania zewnętrznego. Wśród firm rodzinnych, relatywnie wysokim poziomem natężenia unikania opodatkowania charakteryzują się także spółki nieprzejrzyste i spółki wykorzystujące akcje ze zróżnicowanym prawem głosu. Dywersyfikacja oraz niezależność finansowa ograniczają koszty ucieczki przed podatkiem, z kolei brak transparentności i akcje ze zróżnicowanym prawem głosu sprzyjają osiąganiu prywatnych korzyści z kontroli pod pretekstem unikania opodatkowania.

Słowa kluczowe: unikanie opodatkowania, firmy rodzinne, problemy agencji
Kody JEL: G32, H26
Artykuł: PDF



Anna Białek-Jaworska, Aneta Dzik-Walczak, Natalia Nehrebecka - Kiedy firmy sięgają po leasing?

Celem artykułu jest znalezienie przyczyn zróżnicowania istotności zadłużenia, rentowności, płynności, wielkości przedsiębiorstwa i obciążeń podatkowych w badaniach determinant finansowania przedsiębiorstw leasingiem. Aby osiągnąć ten cel, przeprowadzono ilościowy przegląd literatury (meta-analizę) przy wykorzystaniu procedury vote-counting, pozwalającej na usystematyzowanie wiedzy zgromadzonej w niezależnych badaniach na temat wpływu zmiennych objaśniających na finansowanie leasingiem. Z przeglądu ponad 130 artykułów empirycznych dotyczących źródeł finansowania działalności firmy, 27 opracowań dotyczyło determinant finansowania firm leasingiem, dla których zmienne objaśniane zostały zbudowane w porównywalny sposób. Na ich podstawie przeanalizowano 254 oszacowane modele ekonometryczne determinant finansowania leasingiem pod kątem głównych grup zmiennych objaśniających. Oszacowano modele logitowe pozwalające określić czynniki determinujące istotność poszczególnych predykatorów. Zauważono, że cechy badania takie jak rok publikacji, okres jakiego dotyczą dane i wielkość próby istotnie wpływają na wyniki dotyczące zależności między zadłużeniem firmy a finansowaniem leasingiem. Dla istotności płynności jako determinanty finansowania przedsiębiorstw leasingiem znaczenie ma, czy badanie przeprowadzono dla spółek giełdowych. Zaobserwowano, że zmienną determinującą istotność wyników dla relacji między rentownością a wykorzystaniem leasingu jest liczba obserwacji na jakiej przeprowadzono badanie oraz, że rok publikacji, liczba obserwacji i długość próby w latach mają znaczenie przy konstrukcji modelu analizy zależności finansowania działalności inwestycyjnej firmy leasingiem od wielkości przedsiębiorstwa.

Słowa kluczowe: leasing, zadłużenie, meta-analiza, finanse przedsiębiorstw
Kody JEL: G32, E52, G21, C83
Artykuł: PDF



Arkadiusz Świadek - Aktywność innowacyjna przedsiębiorstw zagranicznych i  krajowych

Przedmiotem rozważań w artykule jest kwestia wpływu własności przedsiębiorstw na aktywność innowacyjną przemysłu zlokalizowanego w Polsce. Autor stara się odpowiedzieć na trzy zasadnicze pytania: po pierwsze, czy podmioty o odmiennej strukturze kapitału w zróżnicowany sposób realizują działalność innowacyjną, po drugie, jeżeli tak, to czy takie różnice powinny wpływać na korektę realizowanej w Polsce polityki innowacyjnej i po trzecie, czy zachowania przedsiębiorstw przemysłowych zlokalizowanych w naszym kraju znacząco odbiegają od tych obserwowanych dla krajów wysokorozwiniętych? Kraje przechodzące transformację systemową cechują się niedoborami kapitałowymi uniemożliwiającymi akcelerację rozwoju gospodarczego w długim okresie. Przedsiębiorstwa zagraniczne, przez bezpośrednie inwestycje zagraniczne, oddziałują na przyśpieszenie realnych procesów ekonomicznych w gospodarce, w tym również na aktywność innowacyjną w przemyśle. Głównym celem badania była próba poszukiwania kierunków wpływu struktury własności przedsiębiorstw przemysłowych na ich systemową aktywność innowacyjną uwzględniającą specyfikę polskiej gospodarki. Cześć metodyczna opracowania została przygotowana na podstawie modelowania probitowego bazującego na rachunku prawdopodobieństwa. Prowadzone badania wskazują, że kluczem do akceleracji rozwoju innowacji w Polsce jest stymulowanie tej aktywności głównie w podmiotach posiadających w swojej strukturze kapitał zagraniczny. Nie mniej przedsiębiorstwa krajowe, mimo mniejszego zainteresowania prowadzeniem działalności innowacyjnej, charakteryzują się wysoką skłonnością asymilacji nowych technologii przez kanały pasywnego transfery wiedzy. Na tym etapie rozwoju, aktywność innowacyjna ewoluuje z podmiotów zagranicznych w kierunku tych o mieszanej strukturze własności.

Słowa kluczowe: innowacja, system, przemysł, własność przedsiębiorstw
Kody JEL: C25, E61, L16, O38, O52
Artykuł: PDF



Jakub Growiec, Michał Gradzewicz, Jan Hagemejer, Zofia Jankiewicz, Piotr Popowski, Katarzyna Puchalska, Paweł Strzelecki, Joanna Tyrowicz - Rola usług rynkowych w  procesach rozwojowych gospodarki Polski

Celem artykułu jest weryfikacja hipotezy, że usługi rynkowe odgrywały, obok przemysłu, kluczową rolę w procesach rozwojowych gospodarki Polski w latach 1995-2012. Cel ten zrealizowano poprzez uszczegółowioną, wielowątkową analizę empiryczną, pozwalającą odpowiedzieć na pytania badawcze związane z rolą obserwowanej w Polsce zmiany strukturalnej oraz zmian cen względnych w objaśnianiu dynamiki wzrostu gospodarczego, a  także zachowaniem przemysłu i  usług w  cyklu koniunkturalnym oraz zróżnicowaniem wewnętrznym usług rynkowych. Wyniki analiz makroekonomicznych oparto na danych z  rachunków narodowych z  lat 1995–2012. Ponadto opierając się na danych jednostkowych na poziomie firm z lat 2005–2012, przeanalizowano różnice pomiędzy poszczególnymi branżami usługowymi pod względem poziomu oraz dynamiki produktywności pracy i zatrudnienia.
Uzyskane wyniki są następujące. W latach 1995–2012 obserwowano w Polsce systematyczny wzrost udziału usług rynkowych w zatrudnieniu. Równocześnie jednak produktywność pracy oraz całkowita produktywność czynników (TFP) rosły wolniej w tym sektorze w porównaniu z sektorem przemysłowym, w związku z relatywnie szybszym postępem technologicznym w przemyśle. Systematycznie spadała też cena względna dóbr przemysłowych w porównaniu z usługami. Zmienność zatrudnienia i wartości dodanej w cyklu koniunkturalnym była natomiast wyraźnie mniejsza w usługach rynkowych. Na tle wysokiej heterogeniczności firm w ramach poszczególnych branż, nie stwierdzono istotnie różnej dynamiki rozwojowej usług eksportointensywnych, relatywnie kapitałochłonnych, skierowanych do biznesu (B2B), ani usług opartych na wiedzy. Z uzyskanych wyników wyprowadzono prognozę, że gospodarka polska będzie w przyszłości wskutek zwiększającej się roli usług rynkowych rosnąć nieco wolniej, ale stabilniej niż dotychczas.

Słowa kluczowe: usługi rynkowe, struktura sektorowa gospodarki, produktywność pracy, rozwój gospodarczy, cykl koniunkturalny
Kody JEL: J24, L80, L90, O47
Artykuł: PDF

Copyright © Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 1931-2017 ISSN 2300-5238