Archiwum czasopisma
Gospodarka Narodowa


Spis treści numeru 1/2015

Marek Lubiński - Mnożnik fiskalny: reaktywacja, streszczenie, artykuł

Andrzej T. Szablewski - Czy rozwijać energetykę jądrową w  Polsce?, streszczenie, artykuł

Jakub Boratyński - Ekonomiczne skutki eksploatacji gazu łupkowego, streszczenie, artykuł

Marcin Komor, Jan H. Schumann - Zróżnicowania kulturowe między Polską a  Niemcami według wymiarów kultury Hofstede, streszczenie, artykuł

Ewa Cichowicz, Agnieszka K. Nowak - Zarządzanie ryzykiem operacyjnym w  wybranych bankach w  Polsce, streszczenie, artykuł

Marcin Wieczerzycki - Produkt cyfrowy w  świetle jakościowej teorii informacji i  koncepcji hylemorfizmu, streszczenie, artykuł

Tomasz Dorożyński, Janusz Świerkocki, Wojciech Urbaniak - Incentives for Attracting FDI: The Case of the Lodz Region, streszczenie, artykuł


RECENZJE

Recenzja książki: Łukasz Hardt, Studia z realistycznej filozofii ekonomii, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2013, s. 177 - rec. Andrzej Czyżewski

Recenzja książki: Maciej Malaczewski, Zasoby naturalne, postęp techniczny a długookresowy wzrost gospodarczy, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2013, s. 138 - rec. Krzysztof Malaga

Recenzja książki: Ład gospodarczy a współczesna ekonomia, redakcja naukowa Piotr Pysz, Anna Grabska, Michał Moszyński, Polskie Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2014, s. 286 - rec. Adam P. Balcerzak





Marek Lubiński - Mnożnik fiskalny: reaktywacja

Celem artykułu jest przedyskutowanie istniejących między ekonomistami kontrowersji wokół mnożnika fiskalnego. W tym celu dokonano obszernego przeglądu najnowszej literatury teoretycznej i empirycznej. Globalny kryzys finansowy doprowadził do ponownego zainteresowania dyskrecjonalnymi bodźcami fiskalnymi. Potrzeba ekspansji fiskalnej była szczególnie silna ze względu na spadek do zera krótkookresowych wolnych od ryzyka stóp procentowych. Zwolennicy dyskrecjonalnej interwencji fiskalnej podkreślali, że wydatki państwa mogą pobudzać, poprzez mnożnikowe efekty keynesowskie, dodatkowe wydatki prywatne. Dlatego znaczna część dyskursu ekonomicznego na temat pakietów fiskalnych skoncentrowała się wokół wielkości mnożników wydatków rządowych. Mnożniki wydatków rządowych w modelach nowej ekonomii keynesowskiej są niższe aniżeli w modelach tradycyjnych. Z literatury empirycznej wynika, że wprawdzie mnożniki fiskalne w większości przypadków są dodatnie, to jednak na ogół przybierają stosunkowo niskie wartości. Istnieją również dowody na występowanie ujemnych mnożników fiskalnych. Wpływ szoków fiskalnych na gospodarkę zależy od wielu czynników, takich jak stopień wykorzystania czynników produkcji, reżim kursowy, stopień otwarcia gospodarki, zadłużenie państwa, zachowania gospodarstw domowych oraz skala wypierania. Ponadto efekty polityki fiskalnej są nieliniowe. Dlatego mnożnik fiskalny jest niepewną przesłanką dla polityki stabilizacyjnej.

Słowa kluczowe: polityka stabilizacyjna, mnożniki fiskalne, Wielka Depresja
Kody JEL: E32, E62, E63
Artykuł: PDF



Andrzej T. Szablewski - Czy rozwijać energetykę jądrową w  Polsce?

Przedstawiony artykuł jest głosem w dyskusji na temat celowości rozwijania w Polsce energetyki jądrowej. Zaprezentowano w nim krytyczne spojrzenie na dotychczasowe podejście kręgów rządowych do rachunku opłacalności tego rodzaju energetyki, w którym po pierwsze, pomija, albo przynajmniej nie docenia się konsekwencji, jakie dla tego rachunku ma liberalizacja sektora elektroenergetycznego, po drugie, mimo szybko rosnących w rzeczywistości kosztów budowy wielkoskalowych elektrowni jądrowych ciągle przyjmuje się założenie, że będą one systematycznie maleć oraz po trzecie, nie uwzględnia się, bądź bagatelizuje znaczenie różnego rodzaju ryzyka, które w ostatnich latach zaczyna narastać.
Oznacza to potrzebę przeniesienia punktu ciężkości w rachunku opłacalności z pytania, jaki będzie przyszły koszt wytwarzania energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych na pytania o: a) rozmiar nakładów na ich budowę, b) czy i po jakim koszcie uda się sfinansować ich budowę, w sytuacji, gdy stale rośnie stopień niepewności, co do stopnia przyszłej konkurencyjności kosztowej wielkoskalowej energetyki jądrowej w stosunku do innych technologii wytwarzania elektrycznej i c) czy w związku z tym ich budowa będzie w interesie gospodarstw domowych i będzie sprzyjać konkurencyjności gospodarki.
Zasadniczym celem artykułu jest identyfikacja – na podstawie analizy literatury przedmiotu – głównych źródeł ryzyka budowy nowych elektrowni jądrowych po to, aby uzasadnić tezę, że stale rosnący rozmiar tego ryzyka podważa ekonomiczny sens ich budowy w krajach, które weszły na drogę rynkowej transformacji sektorów elektroenergetycznych. Dotyczy to zwłaszcza tych krajów, które – tak jak Polska – zamierzają dopiero wejść na drogę rozwoju tego rodzaju energetyki.

Słowa kluczowe: energetyka jądrowa, liberalizacja energetyki, ryzyko budowy nowych elektrowni jądrowych, nowe technologie
Kody JEL: D24, L51, L52
Artykuł: PDF



Jakub Boratyński - Ekonomiczne skutki eksploatacji gazu łupkowego

Celem artykułu jest próba systematyzacji ekonomicznych skutków eksploatacji gazu łupkowego, a także omówienie różnorodnych podejść metodycznych i narzędzi stosowanych w analizach dotyczących tego zagadnienia. Podstawą analizy jest przegląd literatury przedmiotu, dokonywany pod kątem identyfikacji mechanizmów ekonomicznych, które powinny być wzięte pod uwagę w kompleksowej ocenie wpływu wydobycia na gospodarkę.
Przegląd wskazuje na dużą różnorodność ujęć tematu, m.in. pod względem metodyki, zasięgu terytorialnego (region, kraj, świat), zakresu rozważanych skutków i horyzontu czasowego. Część autorów skupia się na powiązanym z działalnością inwestycyjną i wydobywczą wzroście produkcji i zatrudnienia. Inni zwracają uwagę na konieczność bardziej wszechstronnej analizy kosztów i korzyści, odwołującej się raczej do kwestii efektywności ekonomicznej niż do wpływu na poprawę koniunktury – z tej perspektywy najważniejszym potencjalnym skutkiem wydobycia gazu łupkowego jest spadek cen energii. Istotne są także – zwłaszcza na poziomie lokalnym – efekty zewnętrzne działalności wydobywczej, związanych z jej potencjalnym negatywnym wpływem na środowisko przyrodnicze i zdrowie. Wycena kosztów zewnętrznych jest jednak w praktyce trudna i obarczona dużą niepewnością.
Szacunki wpływu gazu łupkowego na gospodarkę bazują najczęściej na symulacji przy wykorzystaniu wielosektorowego modelu gospodarki, modelu systemu energetycznego lub ich hybrydy. Próby empirycznej oceny ex post skutków eksploatacji podają w wątpliwość założenia niektórych analiz symulacyjnych.

Słowa kluczowe: gaz łupkowy, skutki ekonomiczne, przegląd badań, modele ekonomiczne
Kody JEL: Q32, Q33, Q43, D61, D62, C60, C67, C68
Artykuł: PDF



Marcin Komor, Jan H. Schumann - Zróżnicowania kulturowe między Polską a  Niemcami według wymiarów kultury Hofstede

Celem artykułu jest określenie cech kulturowych Polaków i Niemców, opierających się na czterech wymiarach kulturowych zaproponowanych przez Geerta Hofstede na podstawie badań empirycznych przeprowadzonych z zastosowaniem tych samych kwestionariuszy badawczych, a następnie identyfikacja różnic kulturowych występujących między tymi narodami oraz porównanie wyników tych badań z wartościami wskaźników wymiarów kultury wyznaczonych przez G. Hofstede. Autorzy artykułu podejmują rozważania dotyczące zróżnicowań międzykulturowych. Pierwotne badania G. Hofstede przeprowadzone w latach 60. i 70. ubiegłego wieku w koncernie IBM pozwoliły na zidentyfikowanie czterech wymiarów kulturowych w kilkudziesięciu krajach, w tym w Niemczech.
Z kolei wartości wymiarów dla Polski zostały wyznaczone przez G. Hofstede szacunkowo na podstawie innych badań kulturowych z lat 90. Niniejsze badania podjęto w celu ustalenia obecnych wymiarów kulturowych w Polsce i Niemczech, jak i określenia występujących zróżnicowań między krajami oraz porównania wyników badań z wartościami wymiarów przyjętych przez G. Hofstede. W publikacji przedstawiono teoretyczne podstawy tego projektu oraz szczegółowo wyjaśniono problem badawczy. Następnie zaprezentowano metodykę przeprowadzonych badań empirycznych opartych na potwierdzonej w badaniach innych autorów skali CVSCALE. W kolejnej części artykułu zaprezentowano wyniki oraz odniesiono się do postawionych hipotez. Wyniki wskazują, iż występują relatywnie niewielkie zróżnicowania kulturowe w czterech wymiarach kultury między Polską a Niemcami.
Największe zróżnicowania mają miejsce w dwóch wymiarach, tj. w unikaniu niepewności oraz w indywidualizmie versus kolektywizmie. Ponadto porównano wyniki niniejszych badań z wartościami wymiarów kulturowych przyjętych przez G. Hofstede. Stwierdzono, iż występują zróżnicowania, które w zakresie wartości wskaźników kulturowych są znacznie większe w Polsce niż Niemczech. W podsumowaniu opracowania zawarto wnioski autorów oraz wskazano możliwości wykorzystania wyników niniejszych badań w praktyce gospodarczej i w teorii, w tym w przyszłych badaniach międzykulturowych.

Słowa kluczowe: badania międzykulturowe, wymiary kultury, internacjonalizacja, zarządzanie międzykulturowe
Kody JEL: Z19, D12, Z10
Artykuł: PDF



Ewa Cichowicz, Agnieszka K. Nowak - Zarządzanie ryzykiem operacyjnym w  wybranych bankach w  Polsce

Z uwagi na narastające znaczenie ryzyka operacyjnego w działalności instytucji sektora finansowego, coraz większa rola zaczęła być przypisywana procesowi skutecznego zarządzania tym ryzykiem. Głównym celem artykułu jest zbadanie, czy kadra zarządzająca bankiem ma świadomość istnienia ryzyka operacyjnego, a jeśli tak, to określenie jak przebiega zarządzanie nim, a w szczególności – w jaki sposób dokonywane są jego pomiar i kontrola. Umożliwić to ma (poprzedzona wstępem teoretycznym) analiza porównawcza przeprowadzona w zakresie identyfikacji ryzyka operacyjnego i systemów zarządzania tym ryzykiem w wybranych bankach komercyjnych w Polsce. Dane do analizy zostały pozyskane ze sprawozdań finansowych za 2013 r. opublikowanych przez 10 banków komercyjnych, wybranych metodą ekspercką. Na podstawie przeprowadzonego badania można stwierdzić, że we wszystkich badanych bankach dostrzegana jest ich ekspozycja na ryzyko operacyjne, przy świadomości braku możliwości jego całkowitego wyeliminowania. Zauważalne jest również to (chociaż występują pewne różnice w zakresie definicji), że banki opierają się na określeniu ryzyka operacyjnego wskazanym przez Komitet Bazylejski. Banki identyfikują także potrzebę posiadania systemów zarządzania tym ryzykiem i dostrzegają konieczność ich systematycznej poprawy, polegającej m.in. na: usprawnianiu procesu zarządzania nim, doskonaleniu metod i narzędzi monitorowania, aktualizacji bazy zdarzeń ryzyka operacyjnego, wdrożeniu systemu samooceny czy regularnej walidacji systemu i modelu wyznaczania wymogu kapitałowego.

Słowa kluczowe: ryzyko bankowe, ryzyko operacyjne w bankach, monitorowanie ryzyka operacyjnego w bankach, wskaźniki KRI, metody pomiaru ryzyka operacyjnego w bankach
Kody JEL: G21, G32
Artykuł: PDF



Marcin Wieczerzycki - Produkt cyfrowy w  świetle jakościowej teorii informacji i  koncepcji hylemorfizmu

Celem artykułu jest zidentyfikowanie kluczowych cech produktu cyfrowego jako dobra ekonomicznego. Ze względu na jego złożony charakter w artykule przeprowadzona została analiza ontologicznej struktury produktu cyfrowego. W tym celu dokonane zostały studia literaturowe obejmujące takie dziedziny jak ekonomia, teoria informacji i filozofia. Wykorzystane są przede wszystkim dwie koncepcje – ogólna jakościowa teoria informacji J. Kosseckiego i teoria hylemorfizmu Arystotelesa.
W ramach rozważań przeprowadzonych w artykule, wyróżnione zostają dwa typy produktów cyfrowych – czyste produkty cyfrowe i skonwertowane produkty cyfrowe. Na te pierwsze składają się dwa poziomy – cyfrowy oryginał i plik zapisany na nośniku. Na drugie – forma, fizyczny oryginał, cyfrowy obraz i plik zapisany na nośniku.
Produkt cyfrowy rozpatrywany na poszczególnych poziomach charakteryzuje się odmiennymi cechami. Cechy tradycyjnie przypisywane produktom cyfrowym, takie jak nierywalizacyjność, wyłączalność czy doskonała trwałość definiują przede wszystkim poziom cyfrowy. Wyróżnienie poszczególnych poziomów pozwala również wytłumaczyć specyficzną dla produktów cyfrowych strukturę kosztów – przedsiębiorstwo ponosi koszty stałe związane z wytworzeniem produktu w formie informacji, czyli cyfrowego oryginału/obrazu (i zapewnieniem infrastruktury sieciowej niezbędnej do dystrybucji), natomiast koszty zmienne związane z wytwarzaniem kolejnych egzemplarzy plików na nośnikach przeniesione zostają na konsumentów.

Słowa kluczowe: informacja, dobro nierywalizacyjne, produkt cyfrowy
Kody JEL: M31, H42, H87, D83
Artykuł: PDF



Tomasz Dorożyński, Janusz Świerkocki, Wojciech Urbaniak - Znaczenie zachęt dla przyciągania bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Przykład regionu łódzkiego

Głównym celem artykułu jest ocena roli zachęt, jakie stosuje samorząd terytorialny aby przyciągnąć bezpośrednie inwestycje zagraniczne do województwa łódzkiego. Podstawę do wyciągania wniosków stanowią wyniki badania kwestionariuszowego przeprowadzonego wśród przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego (PKZ), które zainwestowały w regionie oraz wśród jednostek samorządu terytorialnego, które gościły te podmioty.
W celu rozpoznania prawidłowości wykorzystano metody i testy statystyczne.
Do najważniejszych należał współczynnik eta. Posłużył on do oceny zależności pomiędzy napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych do powiatów województwa łódzkiego a zachętami inwestycyjnymi stosowanymi przez jednostki samorządu terytorialnego. Metoda ta pozwoliła na weryfikację hipotezy dotyczącej istotności powiązań statystycznych pomiędzy badanymi zmiennymi.
Z przeprowadzonego badania wynika, że większość samorządów zabiegała o inwestorów bez względu na to, czy pochodziły z kraju czy z zagranicy. Nieliczne gminy i powiaty posiadały ofertę wsparcia adresowaną wyłącznie do PKZ. Tylko 7% samorządów proponowało pomoc finansową, której najpopularniejszą formą były ulgi w podatkach i opłatach lokalnych. Znacznie więcej stosowało różne zabiegi promocyjne. Wyniki badania wskazują, że zachęty inwestycyjne miały drugorzędne znaczenie dla napływu BIZ do gmin i powiatów województwa łódzkiego. Zachęty nie były również czynnikiem przesądzającym o kontynuowaniu przez PKZ działalności w regionie.

Słowa kluczowe: bezpośrednie inwestycje zagraniczne, zachęty, województwo łódzkie, samorząd terytorialny
Kody JEL: F21, R11
Artykuł: PDF

Copyright © Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 1931-2017 ISSN 2300-5238