Archiwum czasopisma
Gospodarka Narodowa


Spis treści numeru 5/2014

Tomasz Grabia - Kontrowersje wokół koncepcji krzywej Phillipsa, streszczenie, artykuł

Jerzy Kleer - Instytucjonalizacja przestrzeni społecznej poprzez dobra publiczne, streszczenie, artykuł

Krystyna Gawlikowska­‑Hueckel - Polityka przemysłowa i spójności wobec planów reindustrializacji Unii Europejskiej. Wnioski dla Polski, streszczenie, artykuł

Marek A. Dąbrowski - Oddziaływanie akumulacji rezerw dewizowych na wzrost gospodarczy w krajach na średnim poziomie rozwoju, streszczenie, artykuł

Joanna Mackiewicz­‑Łyziak - Wpływ długu publicznego na oczekiwania inflacyjne konsumentów w Europie, streszczenie, artykuł

Robert Socha - Asymetria relacji cen paliw płynnych w Polsce i cen ropy naftowej, streszczenie, artykuł

Łukasz Piętak - Konwergencja regionalna w Hiszpanii w latach 1995–2012, streszczenie, artykuł


RECENZJE

Recenzja książki: Ewa Gruszewska, Instytucje a proces tworzenia kapitału w Polsce, Uniwersytet w Białymstoku, Białystok 2013, s. 532 - rec. Anna Ząbkowicz

Recenzja książki: Anna Matuszczak, Zróżnicowanie rozwoju rolnictwa w regionach Unii Europejskiej w aspekcie jego zrównoważenia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013, s. 363 - rec. Grzegorz Ślusarz

Recenzja książki: Anna Skowronek­‑Mielczarek, Uwarunkowania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2013, s. 233 - rec. Robert Nowacki





Tomasz Grabia - Kontrowersje wokół koncepcji krzywej Phillipsa

Złożoność mechanizmów rządzących gospodarką powoduje, że najważniejsze kategorie makroekonomiczne, do których należy zaliczyć ­m.­in. inflację i bezrobocie, z reguły są współzależne. Analiza związków między tymi wielkościami jest przedmiotem badań ekonomistów mniej więcej od lat 50. XX w. Od tego czasu niezmiennie dużą popularnością cieszy się tzw. krzywa Phillipsa. Celem artykułu jest przedstawienie kontrowersji, jakie wywołuje ona wśród teoretyków ekonomii. Artykuł składa się z wprowadzenia, trzech części zasadniczych oraz podsumowania. W części pierwszej zanalizowano problem dotyczący położenia i nachylenia różnych wersji krzywej Phillipsa. W części drugiej przedstawiono kontrowersje związane z hipotezą racjonalnych oczekiwań oraz stopą bezrobocia równowagi. W części trzeciej podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy krzywa Phillipsa nadal powinna być wykorzystywana we współczesnych analizach makroekonomicznych. Artykuł zakończono podsumowaniem zawierającym wnioski końcowe. Stwierdzono w nich m.in., że krzywa Phillipsa może przyjmować różne kształty zarówno w okresie krótkim, jak i długim. Zależy to bowiem od rodzaju inflacji, która może być popytowa lub kosztowa, oraz od tego, czy przeważać będą jej pozytywne, czy negatywne następstwa. Ponadto podkreślono, że krzywa Phillipsa w rozszerzonych wersjach nadal może być skutecznym narzędziem analitycznym, stosowanym w makroekonomii.

Słowa kluczowe: krzywa Phillipsa, hipoteza racjonalnych oczekiwań, stopa bezrobocia równowagi, efekt piasku, efekt smarowania
Kody JEL: E52, E62, J30
Artykuł: PDF



Jerzy Kleer - Instytucjonalizacja przestrzeni społecznej poprzez dobra publiczne

Celem artykułu jest próba przedstawienia przyczyn destrukcji przestrzeni społecznej, stanowiącej obszar wspólnego działania jednostek oraz większych grup ludzkich, w ramach zorganizowanych organizmów. Destrukcja jest skutkiem łamania obowiązujących norm porządku instytucjonalnego zarówno formalnego, jak i nieformalnego. Rodzi to liczne patologie, stanowiące syndrom braku zaufania, strachu i chciwości. Jest to zjawisko powszechne wskutek globalizacji i rewolucji informacyjnej.
Destrukcja przestrzeni społecznej, w tym także publicznej, ma główne źródła w pojawieniu się z jednej strony jednolitej formy gospodarowania w postaci gospodarki rynkowej, a z drugiej istnienia zróżnicowanych systemów politycznych, społecznych i kulturowych w poszczególnych państwach. Na początku lat 90. XX w. próbowano narzucić jednolity model rozwoju oparty na teorii neoliberalnej (co w dużej mierze udało się osiągnąć), który w dużym stopniu jest odpowiedzialny za ową destrukcję.
Destrukcja przestrzeni społecznej ma miejsce na poziomie światowym i państwowym. Jeśli na poziomie światowym przejawia się głównie w postaci braku ładu światowego i różnych typach rywalizacji, to na poziomie państw ma bardziej zróżnicowany charakter. Na obu jednak poziomach ma miejsce łamanie obowiązującego porządku instytucjonalno­‑prawnego. Destrukcja na poziomie światowym w istotny sposób wpływa na destrukcję na poziomie państwowym, jednakże decydujący, a także specyficzny wpływ mają w tym czynniki wewnętrzne. Destrukcja przejawia się olbrzymim zróżnicowaniem dochodowym, załamaniem rynku pracy, minimalizacją podaży dóbr publicznych, powiązaniem sił politycznych z biznesem oraz korupcjogennością, w tym także elit politycznych.
Przywracanie ładu w przestrzeni publicznej może mieć miejsce poprzez wykorzystanie koncepcji globalnych dóbr publicznych. Proces ten może mieć charakter wieloetapowy, a globalne dobra publiczne muszą się charakteryzować: niesprzecznością z regułami gospodarki rynkowej, neutralnością ideologiczną, świadomością (przystąpienie do uczestnictwa w nich musi być dobrowolne). W początkowym okresie w tym procesie mogą uczestniczyć głównie państwa.

Słowa kluczowe: instytucjonalizacja, dobra publiczne, przestrzeń społeczna, destrukcja
Kody JEL: H19, H40, H50, F02, F50, F55
Artykuł: PDF



Krystyna Gawlikowska­‑Hueckel - Polityka przemysłowa i spójności wobec planów reindustrializacji Unii Europejskiej. Wnioski dla Polski

Opracowanie jest próbą odpowiedzi na pytanie, czy i w jakim stopniu nowa polityka przemysłowa i polityka spójności w latach 2014–2020 może przyczynić się do reindustrializacji krajów i regionów UE, oraz na ile cele te znalazły swój wyraz w strategii rozwoju gospodarczego Polski.
W opracowaniu wykorzystano metodę, polegającą na przeanalizowaniu trendów rozwoju sektora przemysłu i polityki przemysłowej w UE oraz planów renesansu tego sektora zawartych w strategicznych dokumentach UE i Polski.
Analiza celów, do których dąży polityka przemysłowa, ujętych w Strategii 2020 potwierdza wyraźną ewolucję podejścia Komisji Europejskiej do sektora przemysłu. Wyraża się to w uznaniu za celowe nie tylko działań horyzontalnych, ale – co jest wyraźnym novum – również sektorowych (wspieranie restrukturyzacji sektorów będących w trudnej sytuacji w kierunku działalności dobrze rokujących). Proces reindustrializacji będzie też wspierany przez politykę spójności ­m.­in. przez współfinansowanie inteligentnych strategii oraz inwestycje, w tym w sektorze przemysłu.
Działania przewidziane w strategii mogą okazać się nieskuteczne; rozwój nowoczesnego, europejskiego przemysłu będzie zależeć głównie od preferencji lokalizacyjnych korporacji, które w warunkach globalizacji stały się niezależnymi graczami i decydują o lokalizacji zgodnie z własnymi interesami. Renesans przemysłu europejskiego będzie zatem zależeć w znacznym stopniu od warunków, jakie będzie oferował rynek wewnętrzny oraz od tego, czy będzie stanowił atrakcyjną alternatywę dla krajów o tańszych warunkach produkcji.
Jeżeli chodzi o strategię Polski, to należałoby w sposób wyraźny wskazać nowe działania sprzyjające odradzaniu się przemysłu, wykorzystujące efekty synergiczne polityki przemysłowej i polityki spójności. W obecnych dokumentach strategicznych nie przewiduje się możliwości interwencji sektorowych. Cele i instrumenty polityki spójności i polityki przemysłowej wskazują na to, że obecnie bardziej proindustrialnie może oddziaływać polityka spójności.

Słowa kluczowe: reindustrializacja, nowa polityka przemysłowa, polityka spójności, strategia rozwoju, inteligentne specjalizacje
Kody JEL: O25
Artykuł: PDF



Marek A. Dąbrowski - Oddziaływanie akumulacji rezerw dewizowych na wzrost gospodarczy w krajach na średnim poziomie rozwoju

Celem artykułu jest zbadanie, czy akumulacja rezerw dewizowych była czynnikiem sprzyjającym procesom konwergencji i wzrostu gospodarczego w gospodarkach wschodzących. Realizację tego badania podzielono na dwa zadania badawcze: sformułowanie wiarygodnego wytłumaczenia relacji zachodzącej między akumulacją rezerw a konwergencją i wzrostem gospodarczym oraz przedstawienie mocniejszych dowodów empirycznych niż te oparte na prostej analizie korelacji i regresji. Zidentyfikowano cztery główne kanały oddziaływania akumulacji rezerw na wzrost PKB per capita: Keynesowski kanał pobudzania inwestycji, kanał podtrzymywania konkurencyjności międzynarodowej (związany z hipotezą o rekonstrukcji systemu z Bretton Woods), kanał oszczędnościowo­‑inwestycyjny (związany z ograniczonym dostępem do funduszy pożyczkowych) i kanał łagodzenia niekorzystnego wpływu słabości instytucjonalnych i niesprawności rynku na wzrost gospodarczy. Empiryczna analiza relacji między rezerwami dewizowymi a wzrostem PKB per capita pozwoliła sformułować trzy wnioski. Po pierwsze, akumulacja rezerw sprzyjała procesom konwergencji i wzrostu gospodarczego, niezależnie od przyjętego w analizie miernika rezerw. Po drugie, stwierdzono, że relacja ta była silniejsza w grupie krajów na wysokim i średnim poziomie rozwoju niż w grupie obejmującej wszystkie kraje. Po trzecie, ustalono, że akumulacja rezerw oddziaływała na wzrost gospodarczy nie tylko bezpośrednio przez podtrzymywanie konkurencyjności międzynarodowej, ale także innymi kanałami.

Słowa kluczowe: rezerwy dewizowe, konwergencja i wzrost gospodarczy, gospodarki wschodzące, merkantylizm
Kody JEL: F43, F31, F41, E21
Artykuł: PDF



Joanna Mackiewicz­‑Łyziak - Wpływ długu publicznego na oczekiwania inflacyjne konsumentów w Europie

Zgodnie z fiskalną teorią poziomu cen polityka fiskalna może mieć wpływ na stopę inflacji, a zatem potencjalnie może także wpływać na oczekiwania inflacyjne. Celem artykułu jest sprawdzenie, czy w rzeczywistości taka zależność istnieje. W badaniu przedstawiony został wpływ długu publicznego na oczekiwania inflacyjne konsumentów w 20 krajach europejskich, wysoko i nisko zadłużonych. W artykule analizujemy, czy konsumenci europejscy rozpoznają zagrożenie dla stabilności cen związane z wysokim zadłużeniem i w jaki sposób uwzględniają informację dotyczącą długu publicznego przy formułowaniu oczekiwań inflacyjnych. Na danych panelowych estymowane jest równanie oczekiwań inflacyjnych, w którym jedną ze zmiennych objaśniających jest stosunek długu publicznego do PKB. Ponadto ocenie poddana jest makroekonomiczna efektywność oczekiwań inflacyjnych względem długu publicznego. Wyniki badania pokazują, że w grupie krajów nisko zadłużonych dług publiczny nie wpływa w istotny sposób na oczekiwania inflacyjne konsumentów, natomiast w grupie krajów wysoko zadłużonych istnieje dodatni, istotny wpływ wielkości zadłużenia na oczekiwania. Ponadto w krajach, gdzie dług rzeczywiście może stanowić zagrożenie i uruchomić procesy inflacyjne, konsumenci przetwarzają informację na jego temat w sposób efektywny, podczas gdy w krajach nisko zadłużonych błędy prognoz nie są ortogonalne względem informacji na temat długu. Jednym z istotnych wniosków płynących z przedstawionego badania jest to, że sugeruje ono występowanie dodatkowego kanału, poprzez który wysokie zadłużenie może przekładać się na wyższą inflację, mianowicie kanału oczekiwań.

Słowa kluczowe: dług publiczny, oczekiwania inflacyjne, fiskalna teoria poziomu cen, dane panelowe
Kody JEL: D84, E31, E62
Artykuł: PDF



Robert Socha - Asymetria relacji cen paliw płynnych w Polsce i cen ropy naftowej

Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie, czy w warunkach polskiego rynku paliwowego możemy mówić o istnieniu asymetrii w relacji między cenami paliw a cenami ropy naftowej, a więc sytuacji, w której ceny paliw zmieniają się szybciej, gdy cena surowca na światowym rynku wzrasta, niż gdy spada. W ramach weryfikacji powyższej hipotezy posłużono się analizą kointegracji, a następnie asymetrycznym modelem korekty błędem (Error Correction Model, ECM) oraz modelem ECM z relacją kointegrującą zdefiniowaną w postaci progowej autoregresji TAR (Threshold Autoregressive, TAR lub Momentum Threshold Autoregressive, MTAR). Otrzymane rezultaty pozwalają uznać za wysoce prawdopodobne, iż asymetryczny charakter relacji cen paliw z ceną ropy naftowej dotyczy gazu LPG i oleju napędowego, a nie dotyczy cen benzyny. Szczególnie w przypadku oleju napędowego widoczna jest niemal dwukrotnie szybsza reakcja na wzrost cen ropy naftowej, niż spadek cen surowca. Takie wyniki mogą być tłumaczone na tle różnic cenowych między cenami poszczególnych paliw oraz różnic w strukturze ich odbiorców. Benzyna to paliwo o najwyższym poziomie cen, dla konsumentów stanowi wyznacznik sytuacji na krajowym rynku paliwowym. Wzrost cen ropy naftowej na światowych rynkach obserwowany po 2004 r. przekładał się niemal w całości na coraz to wyższy poziom cen benzyny na stacjach paliw, co z kolei mogło wpłynąć na skłonność konsumentów do poszukiwania informacji na temat różnic cenowych między poszczególnymi sprzedawcami paliw. Sprzedawcy świadomi, iż wśród nabywców benzyny dominują głównie gospodarstwa domowe, mogą szybciej dostosowywać ceny benzyny do zmian zachodzących na rynku, niż w przypadku oleju napędowego, którego nabywcami są głównie podmioty gospodarcze.

Słowa kluczowe: ceny, ropa naftowa, paliwa płynne, asymetria, kointegracja
Kody JEL: C22, C52, Q31
Artykuł: PDF



Łukasz Piętak - Konwergencja regionalna w Hiszpanii w latach 1995–2012

Celem artykułu jest zbadanie procesu konwergencji regionalnej w Hiszpanii w latach 1995–2012. W opracowaniu wykorzystano koncepcję konwergencji absolutnej i miary beta i sigma konwergencji. Przeprowadzone badania potwierdziły istnienie zjawiska konwergencji absolutnej w Hiszpanii w analizowanym okresie. Regiony z wysokim poziomem dochodów per capita w roku bazowym charakteryzowały się niższą dynamiką wzrostu gospodarczego w porównaniu z regionami rozwiniętymi. Ponadto dyspersja dochodów wokół dochodu średniego także uległa redukcji, co potwierdza istnienie konwergencji typu sigma. Konwergencja pomiędzy regionami Hiszpanii występowała także w przypadku produktywności pracy. Przeprowadzone analizy pokazały, że w głównej mierze bazowała ona na konwergencji technicznego uzbrojenia pracy. Konwergencja produktywności kapitału odegrała mniejsze znaczenie. W artykule przeprowadzono także badania dotyczące procesu konwergencji innych czynników wpływających na poziom produktywności pracy, a mianowicie zbadano konwergencję w poziomie kapitał ludzkiego oraz wydatkach ponoszonych na badania i rozwój. W ich przypadku regiony hiszpańskie wykazały silną konwergencję. Autor przygotowując artykuł wykorzystał literaturę polską, angielską oraz hiszpańską. Dane statystyczne dotyczące Hiszpanii oraz jej autonomicznych regionów pochodzą z bazy udostępnionej przez Instituto Nacional de Estadística, ­AMECO oraz Fundación Bancaja­‑Ivie.

Słowa kluczowe: konwergencja regionalna, dochód per capita, produktywność czynników produkcji
Kody JEL: E32, R11, R12
Artykuł: PDF

Copyright © Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 1931-2017 ISSN 2300-5238