Archiwum czasopisma
Gospodarka Narodowa


Spis treści numeru 3/2014

Katarzyna Mroczek, Tomasz Tokarski, Mariusz Trojak - Grawitacyjny model zróżnicowania rozwoju ekonomicznego województw, streszczenie, artykuł

Ryta I. Dziemianowicz, Adam Wyszkowski, Renata Budlewska - Tax expenditures jako ukryta forma wydatków publicznych, streszczenie, artykuł

Jacek Białek - Pomiar obciążenia wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych, streszczenie, artykuł

Joanna Wiśniewska - Konkurencyjność przedsiębiorstw z obszarów wiejskich w województwie wielkopolskim, streszczenie, artykuł

Agnieszka Sapa, Agnieszka Baer-Nawrocka - Konwergencja wydajności pracy w rolnictwie a intensywność handlu rolno-żywnościowego w amerykańskich ugrupowaniach handlowych, streszczenie, artykuł

Joanna Karpowicz - System preferencyjnego kredytowania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w Niemczech, streszczenie, artykuł


IN MEMORIAM

Jacek Jastrzębski, Katarzyna Mroczek - Ronald Harry Coase, 1910–2013, streszczenie, artykuł


RECENZJE

Recenzja książki: Bogdan Mróz, Konsument w globalnej gospodarce. Trzy perspektywy, Oficyna Wydawnicza, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa 2013, s. 300 - rec. Cezary Suszyński

Recenzja książki: Elżbieta Czarny, Regionalne ugrupowania integracyjne w gospodarce światowej, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2013, s. 200 - rec. Łukasz Ambroziak





Katarzyna Mroczek, Tomasz Tokarski, Mariusz Trojak - Grawitacyjny model zróżnicowania rozwoju ekonomicznego województw

Celem artykułu jest wyjaśnienie wpływu tzw. efektu grawitacyjnego na przestrzenne zróżnicowanie rozwoju ekonomicznego polskich województw. Ów efekt grawitacyjny (nawiązując do prawa grawitacji Newtona) opiera się na założeniu, że regiony oddziałują na siebie gospodarczo, przy czym siła oddziaływania jest proporcjonalna do ich wielkości i odwrotnie proporcjonalna do kwadratu odległości między nimi. Najczęściej modele grawitacyjne były wykorzystywane do opisu zjawisk w handlu światowym, zaś ich zastosowanie do analizy wzrostu i zróżnicowania regionalnego było bardzo rzadkie. Zastosowany w opracowaniu model nawiązuje do neoklasycznego modelu wzrostu gospodarczego Solowa, modeli Mankiwa, Romera i Weila oraz Nonnemana i Vanhoudta. W opracowaniu zaprezentowano model wzrostu gospodarczego uwzględniający efekt grawitacji. Wykazano, że model ten posiada nietrywialny punkt stacjonarny oraz że jest on asymptotycznie stabilny, co oznacza, że jest punktem asymptotycznej długookresowej równowagi rozważanego modelu wzrostu gospodarczego. W dalszej części opracowania dokonano opisowej analizy zróżnicowania technicznego uzbrojenia pracy, wydajności pracy, jednostkowych i łącznych efektów grawitacyjnych w polskich województwach w latach 1999–2011. Ponadto dokonano oszacowania parametrów funkcji wydajności pracy na poziomie wojewódzkim. Efektem finalnym pracy było przeprowadzenie numerycznych symulacji możliwych scenariuszy zróżnicowania rozwoju ekonomicznego polskich regionów. W pierwszym scenariuszu założono, że stopy inwestycji w poszczególnych województwach były różne (średnie arytmetyczne z poprzednich okresów), w drugim zaś wariancie przyjęto, że w długim okresie stopy te będą sobie równe. Zarówno 1., jak i 2. wariant wskazują na to, że przestrzenne zróżnicowanie rozwoju ekonomicznego polskich województw może się istotnie pogłębiać, przy czym procesy dywergencyjne byłyby znacznie silniejsze przy utrzymaniu się dotychczasowej struktury stóp inwestycji. Co więcej, jeśli nie uwzględni się działania zewnętrznych efektów grawitacyjnych (związanych z oddziaływaniem na polskie województwa gospodarki niemieckiej) oraz portowego charakteru Trójmiasta, to okaże się, że województwami o niskim poziomie rozwoju ekonomicznego mogłyby zostać również pomorskie, zachodniopomorskie oraz lubuskie. Najsilniejsze efekty grawitacyjne w analizowanym przedziale czasu notowane były mniej więcej w czworokącie łączącym Warszawę z Poznaniem, Wrocławiem oraz aglomeracją śląsko-dąbrowską lub (być może) Krakowem. Województwami peryferyjnymi ze względu na siłę działania efektów grawitacyjnych okazały się zarówno województwa Polski wschodniej (poza województwem świętokrzyskim, które leży względnie blisko kilku dużych aglomeracji miejskich), jak i województwa pomorskie, zachodniopomorskie oraz lubuskie.

Słowa kluczowe: wzrost gospodarczy, efekt grawitacyjny, regionalne zróżnicowanie
Kody JEL: R11, E23, O47
Artykuł: PDF



Ryta I. Dziemianowicz, Adam Wyszkowski, Renata Budlewska - Tax expenditures jako ukryta forma wydatków publicznych

Celem artykułu jest przedstawienie istoty tax expenditures jako wydatków zaliczanych do tzw. off-budget expenditures oraz pokazanie konsekwencji budżetowych ich stosowania w Polsce. Realizacja tak sformułowanego celu wymagała przeprowadzenia porównań z zakresu teoretycznych koncepcji tax expenditures oraz praktycznych rozwiązań stosowanych przez poszczególne państwa. Przedmiotowa kategoria jako element prawnej konstrukcji podatku, zaliczana jest do grupy preferencji podatkowych. Służy, przez zmniejszenie lub całkowite ograniczenie zobowiązania podatkowego, realizacji określonych celów polityki podatkowej i jest często, ze względu na możliwość ukrycia i pominięcia w procedurze budżetowej, wykorzystywana przez polityków. Skupienie uwagi na tym aspekcie podatku jest szczególnie istotne w obecnej sytuacji budżetowej, kiedy duża grupa państw, w tym także Polska, boryka się z nierównowagą finansów publicznych i wzrastającym zadłużeniem. Ogólną wartość TEs w Polsce w 2011 r. oszacowano na poziomie 24,5 mld USD. Gdy porówna się tę kwotę do deficytu sektora finansów publicznych, wynoszącego w 2011 r. 19,0 mld USD, wyraźnie widać skalę wydatków realizowanych poza procedurą budżetową. W latach 2009–2011 udział TEs w wydatkach publicznych ogółem kształtował się w przedziale od 16,65 do 19,23%, a utratę dochodów budżetowych w wyniku ich zastosowania oszacowano na poziomie od 27,7 do 29,6% dochodów z podatków państwowych. Ta nie zawsze jawna część wydatków publicznych niestety wymyka się spod kontroli i skutecznie ogranicza możliwość prowadzenia odpowiedzialnej polityki fiskalnej.

Słowa kluczowe: preferencje podatkowe, tax expenditures, ulgi, zwolnienia podatkowe
Kody JEL: E6, H2, H3, H5, H6
Artykuł: PDF



Jacek Białek - Pomiar obciążenia wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych

Wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI, Consumer Price Index) stosowany jest jako podstawowa miara inflacji. W praktyce do pomiaru CPI używany jest indeks cen Laspeyresa z wagami z okresu bazowego. Tak liczony indeks nie uwzględnia zmian w strukturze konsumpcji, które są spowodowane zmianami cen w badanym przedziale czasowym. Oznacza to, że indeks liczony formułą Laspeyresa może być obciążony z tytułu substytucji dóbr (commodity substytution bias). Celem pracy jest omówienie potencjalnych źródeł obciążenia indeksu CPI oraz zastosowanie dwóch podejść do jego oszacowania. Pierwsze z nich wiąże się z pojęciem tzw. indeksów superlatywnych. Drugie związane jest z uogólnionym indeksem Fishera i pozwala na bardziej szczegółową dekompozycję obciążenia indeksu CPI. W artykule, poza wynikami badania empirycznego dla danych dla Polski, zaprezentowano również badanie symulacyjne uwzględniające uogólniony indeks Fishera. Analiza empiryczna dla okresu I 2010 – I 2013 prowadzi do wniosku o niewielkim, choć niestabilnym w czasie obciążeniu CPI wynikającym z tytułu substytucji dóbr. Badanie symulacyjne z kolei pozwala stwierdzić, że imputacja cen dóbr nowych i znikających ma diametralny wpływ na wielkość obciążenia CPI z tytułu ich substytucji. Ponadto można zaobserwować, że znak i wielkość korelacji pomiędzy cenami a ilościami dóbr z analizowanego koszyka CPI z reguły nie mają wpływu na wielkość obciążenia CPI w szerokim sensie.

Słowa kluczowe: CPI, indeks superlatywny, indeks Laspeyresa, indeks Fishera
Kody JEL: E17, E21, E30
Artykuł: PDF



Joanna Wiśniewska - Konkurencyjność przedsiębiorstw z obszarów wiejskich w województwie wielkopolskim

Celem artykułu jest badanie konkurencyjności przedsiębiorstw na obszarach wiejskich. Potrzeba badania wynika z warunków, w jakich funkcjonują przedsiębiorstwa poza rolnictwem na obszarach wiejskich, oraz roli, jaką pełnią w zrównoważonym rozwoju gospodarczym obszarów wiejskich i gospodarki narodowej. W badaniu wykorzystano modelowe ujęcie konkurencyjności przedsiębiorstw opisanej za pomocą potencjału konkurencyjnego, pozycji konkurencyjnej i strategii konkurencji przedsiębiorstwa. Materiał badawczy uzyskano w drodze ankietyzacji przedsiębiorców. Badanie przeprowadzono wśród losowo dobranych podmiotów na obszarach wiejskich w Wielkopolsce. Stwierdzono, że przedsiębiorczość na obszarach wiejskich opiera się na tradycyjnych instrumentach konkurencyjności, które umożliwiają jej uzyskanie bieżącej przewagi konkurencyjnej. Przedsiębiorstwa kształtują własną konkurencyjność w oparciu o jakość, cenę i bliskie kontakty z odbiorcami produktów. Zajmując podobne pozycje konkurencyjne niewyróżniające ich wśród konkurentów, koncentrują się na utrzymaniu bieżącej sprzedaży. Ustalano istniejące zagrożenia trwałości przewagi konkurencyjnej badanych przedsiębiorstw na obszarach wiejskich. Najważniejsze to obawa przed ryzykiem oraz brak środków finansowych na podejmowanie nowych rozwiązań gospodarczych i rynkowych. Podmioty są za mało elastyczne i za słabo adaptują się do nowej sytuacji rynkowej. W warunkach rosnącej krajowej i zagranicznej konkurencji na rynkach lokalnych o uzyskaniu trwałej przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw na obszarach wiejskich decydować będzie zdolność do współpracy i innowacji technologicznej, produktowej i rynkowej.

Słowa kluczowe: konkurencyjność, przedsiębiorczość, obszary wiejskie, strategie konkurencji
Kody JEL: R11, D22
Artykuł: PDF



Agnieszka Sapa, Agnieszka Baer-Nawrocka - Konwergencja wydajności pracy w rolnictwie a intensywność handlu rolno-żywnościowego w amerykańskich ugrupowaniach handlowych

Głównym celem artykułu jest identyfikacja procesu konwergencji w zakresie wydajności pracy w rolnictwie w regionalnych ugrupowaniach handlowych Ameryki Północnej (NAFTA), Środkowej (CACM) i Południowej (Mercosur). Analizę przeprowadzono na tle kształtowania się intensywności wewnątrzregionalnego handlu rolno-żywnościowego tych ugrupowań. Do oszacowania dysproporcji międzyregionalnych w poziomie wydajności pracy w rolnictwie analizowanych ugrupowań wykorzystano współczynnik σ-konwergencji. Ocenę efektów zmian w przepływach handlowych w ramach poszczególnych ugrupowań oparto na wskaźnikach regionalnych współzależności, takich jak: udział handlu wewnątrzregionalnego, wskaźnik intensywności handlu wewnątrzregionalnego oraz symetryczny wskaźnik introwersji handlu. Zakres czasowy badania obejmuje lata 1980–2010. Przeprowadzone analizy dowiodły, że konwergencja wydajności pracy miała miejsce jedynie w Mercosur. Jednocześnie intensywność wewnątrzregionalnego handlu rolno-żywnościowego rosła wolniej niż handlu zewnątrzregionalnego, czemu towarzyszył wzrost udziału tego ugrupowania w handlu światowym. W pozostałych analizowanych ugrupowaniach stopniowemu wzmacnianiu regionalnego ukierunkowania handlu rolno-żywnościowego nie towarzyszyły zmiany w poziomie wskaźnika konwergencji bądź występował proces dywergencji w zakresie wydajności pracy w rolnictwie.

Słowa kluczowe: wydajność pracy, handel rolno-żywnościowy, regionalne ugrupowania handlowe
Kody JEL: F15, J21, Q12, R10, R11
Artykuł: PDF



Joanna Karpowicz - System preferencyjnego kredytowania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw w Niemczech

Celem artykułu jest identyfikacja rodzaju i skali wsparcia MSP w obszarze preferencyjnego kredytowania w gospodarce niemieckiej oraz wskazanie pozytywnych wzorców niemieckich dla polskiej gospodarki. Podjęto w nim próbę identyfikacji warunków pozyskiwania tego wsparcia oraz efektywności oferowanych programów, zarówno z punktu widzenia oczekiwań MSP, jak i gospodarki jako całości. W analizie tej zostały wykorzystane najnowsze dane statystyczne oraz źródła pozwalające uchwycić długofalowe tendencje. Są to rządowe raporty i analizy wykonane na zlecenie Federalnego Ministerstwa Gospodarki. Wiodącym bankiem koordynującym program preferencyjnego kredytowania jest grupa bankowa Kreditanstal für Wiederaufbau (KfW).Wsparcie publiczne kierowane do sektora MSP w Niemczech przez KfW Bankengruppe występuje głównie w postaci takich instrumentów kredytowych jak kredyty na start, na założenie własnej działalności gospodarczej, kredyt inwestycyjny oraz na wsparcie samozatrudnienia. Badania pokazują, że polityka wsparcia sektora MSP przez bank jest długofalowa i przemyślana. Bank prowadzi dogłębne badania stanu gospodarki oraz dalszego i bliższego otoczenia przedsiębiorstwa. Pomoc ta nie rozkłada się równomiernie między starymi i nowymi krajami związkowymi – z przewagą dla landów zachodnich. Artykuł bezspornie wskazuje środki KfW jako wiodącą formę pomocy publicznej dla sektora MSP w Niemczech. Odmiennie kształtuje się możliwość takiego finansowania MSP w Polsce, która ogranicza się do programów pożyczkowo-poręczeniowych. Dobrym prognostykiem może być, rządowy program gwarancji de minimis dla sektora MSP, działający od połowy marca 2013 r., a skonstruowany na wzór niemieckich programów preferencyjnego kredytowania.

Słowa kluczowe: preferencyjne kredytowanie, małe i średnie przedsiębiorstwa, wsparcie publiczne
Kody JEL: H25, L22, L26, M11
Artykuł: PDF



Jacek Jastrzębski, Katarzyna Mroczek - Ronald Harry Coase, 1910–2013

2 września 2013 roku zmarł Ronald Harry Coase, brytyjski ekonomista, twórca teorii kosztów transakcyjnych. Jego prace z zakresu nauk ekonomicznych zostały w 1991 r. nagrodzone przez Bank Szwecji nagrodą im. Alfreda Nobla.
Urodzony w 1910 r. koło Londynu wychował się, uczył, a następnie wykładał w prestiżowych uniwersytetach. Jest uważany za ojca kosztów transakcyjnych, ekonomistę, któremu udało się połączyć ekonomię i prawo – dwie dziedziny współistniejące, ale nie zawsze współzależne. Do jego najbardziej znanych dzieł należą The Nature of the Firm z 1937 r. oraz The Problem of Social Cost z 1960 r., w których porusza dwa fundamentalne pytania – dlaczego istnieją firmy i jak rozwiązać problem efektów zewnętrznych. Coase zapisał się w historii ekonomii jako człowiek, który nie bał się zadawać trudnych pytań, kwestionować utartych rozwiązań, szukać na nie nowych odpowiedzi, ale równocześnie akceptować swoich niedoskonałości.
Celem niniejszego artykułu jest syntetyczne zaprezentowanie dorobku Noblisty oraz krótkie omówienie najbardziej przełomowych dzieł i koncepcji, które prezentował. Autorzy oparli się na przeglądzie literatury krajowej i zagranicznej, koncentrując się na wpływie, jaki Coase wywarł na różne obszary nauki – od stworzenia teorii kosztów transakcyjnych i jej wykorzystania w analizie sektora i internacjonalizacji przedsiębiorstw, postawienia problemu kosztów społecznych i dyskusji nad ich ekonomicznym i etycznym wymiarem, w końcu po analizę dynamiki sytuacji monopolistów.

Słowa kluczowe: Ronald Coase, koszty transakcyjne, nowa ekonomia instytucjonalna, The Nature of The Firm, The Problem of Social Cost
Kody JEL: D21, D22, D23
Artykuł: PDF

Copyright © Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 1931-2017 ISSN 2300-5238