Archiwum czasopisma
Gospodarka Narodowa


Spis treści numeru 9/2013

Beata Woźniak-Jęchorek - Struktura rynku pracy w świetle ekonomii instytucjonalnej, streszczenie, artykuł

Włodzimierz Kołodziejczak, Feliks Wysocki - Identyfikacja charakteru bezrobocia w Polsce w latach 2006-2009, streszczenie, artykuł

Bartłomiej Rokicki - Ewolucja regionalnego zróżnicowania płac realnych w Polsce, streszczenie, artykuł

Aleksandra Majchrowska, Katarzyna Mroczek, Tomasz Tokarski - Zróżnicowanie stóp bezrobocia rejestrowanego w układzie powiatowym w latach 2002-2011, streszczenie, artykuł

Krzysztof Bartosik - Zmiany strukturalne i koniunkturalne a zatrudnienie w polskim przemyśle przetwórczym, streszczenie, artykuł

Leszek Wincenciak, Mateusz Zys - Determinanty nietypowych form zatrudnienia absolwentów w Polsce, streszczenie, artykuł


RECENZJE

Recenzja książki: Grzegorz W. Kołodko, Dokąd zmierza świat? Ekonomia polityczna przyszłości, Prószyński i S-ka, Warszawa 2013, s. 448 - rec. Ryszard Michalski

Recenzja książki: John Kenneth Galbraith, Godne społeczeństwo. Program troski o ludzkość, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa 2012, s. 126 - rec. Marek Lubiński


KONFERENCJE

Globalizacja - Polityka - Etyka III - Tadeusz Smuga





Beata Woźniak-Jęchorek - Struktura rynku pracy w świetle ekonomii instytucjonalnej

Celem artykułu jest zdefiniowanie struktury rynku pracy w kontekście ustaleń teoretycznych ekonomii instytucjonalnej. Zakładając współdziałanie ludzi i organizacji, ekonomia instytucjonalna bada reguły rządzące tymi współzależnościami. Dowodzi przy tym, że analiza ekonomiczna powinna mieć charakter interdyscyplinarny łączący w sobie aspekty społeczne, kulturowe, polityczne, historyczne i inne. Szczególnie istotne jest to w przypadku analizy funkcjonowania współczesnych rynków pracy, gdzie motywy kulturowe odgrywają dużą rolę w kształtowaniu postaw na rynku pracy. Stąd też przyjęto założenie, że brak uwzględniania w analizach rynku pracy czynników instytucjonalnych (o charakterze formalnym i nieformalnym) wpływa na ocenę rezultatów funkcjonowania tego rynku i postawiła sobie za cel zdefiniowanie struktury instytucjonalnej rynku pracy. W artykule przedstawiono założenia ekonomii instytucjonalnej, scharakteryzowano podejście instytucjonalne do analiz rynku pracy, przybliżono pojęcie instytucji tego rynku, a ostatecznie określono strukturę rynku pracy odwołując się do koncepcji poziomów analizy ekonomicznej O.E. Williamsona.
Wykorzystując jego ustalenia podjęto równieź próbę wskazania zależności występujących pomiędzy poszczególnymi poziomami analizy ekonomicznej w kontekście działania rynku pracy. Do przedstawionego, teoretycznego modelu wprowadzono również pojęcie społecznej wartości pracy, przyjmując, że działanie instytucji (formalnych i nieformalnych) rynku pracy wpływa na postrzeganie tej wartości i przesądza o zachowaniach uczestników rynku pracy. Uczestnicy ci oceniają wartość pracy z perspektywy ekonomicznej (potrzeba pozyskania środków na życie), społecznej (potrzeba integracji ze społeczeństwem) i zadaniowej (potrzeba realizacji celów poprzez wykonywanie zadań), co stanowi bardzo ważny element sprawczy wszelkich zachowań na rynku pracy. W klasycznym ujęciu wartość pracy ma przy tym odzwierciedlenie w nierównościach płacowych, natomiast współcześnie coraz częściej mówi się o potrzebie ujęcia mieszanego, czyli połączenia wartości ekonomicznej (charakterystycznej dla przedsiębiorstw działających for-profit) z wartością społeczną (przypisywaną działalności non-profit) wraz z wartością ekologiczną (tożsamą z oddziaływaniem na środowisko naturalne). Dopiero taka wartość mieszana nazywana jest społeczną wartością pracy, a jej postrzeganie determinuje zachowania na rynku pracy. Zdefiniowanie struktury instytucjonalnej rynku pracy w ujęciu teoretycznym ma stanowić punkt wyjścia do dalszych badań empirycznych, które mogłyby przyczynić się do realizacji skuteczniejszej polityki państwa wobec rynku pracy.

Słowa kluczowe: ekonomia instytucjonalna, rynek pracy, instytucje formalne i nieformalne
Kody JEL: B15, B25, B52, J08
Artykuł: PDF



Włodzimierz Kołodziejczak, Feliks Wysocki - Identyfikacja charakteru bezrobocia w Polsce w latach 2006-2009

Celem artykułu jest rozpoznanie charakteru występującego w Polsce bezrobocia i czynników determinujących jego poziom w latach 2006-2009. Badanie zostało przeprowadzone na podstawie jednostkowych, niepublikowanych danych z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL), dla całej objętej badaniem BAEL zbiorowości (Polska ogółem) oraz dla grup respondentów wyodrębnionych ze względu na wybrane cechy m.in.: płeć, grupę wieku, wykształcenie i wielkość miejscowości zamieszkania. W celu określenia stóp napływu i odpływu z bezrobocia oraz przeciętnej długości jego trwania zastosowano metodę przepływów na rynku pracy IOA. Przy użyciu metody CEPR, opartej na analizie przepływów pomiędzy poszczególnymi stanami aktywności ekonomicznej ludności obliczono stopę bezrobocia w równowadze. Porównano oszacowane wartości stopy bezrobocia równowagi z bezrobociem rzeczywistym oraz z bezrobociem równowagi NAIRU, w poszczególnych kwartałach badanego okresu. Następnie, w celu określenia wielkości strukturalnego i koniunkturalnego składnika bezrobocia, obliczono relację pomiędzy bezrobociem rzeczywistym i bezrobociem równowagi, w poszczególnych badanych grupach ludności. Analizując relację między stopą bezrobocia równowagi CEPR i bezrobocia rzeczywistego, w badanych latach można wyróżnić trzy podokresy: zmniejszania się bezrobocia rzeczywistego i zwiększania się bezrobocia równowagi, podążania bezrobocia równowagi za rzeczywistym oraz powiększania się dystansu między bezrobociem rzeczywistym a bezrobociem równowagi, na skutek zahamowania spadku bezrobocia rzeczywistego. Wyodrębniono grupy ludności i obszary problemowe, w których pomimo strukturalnego charakteru bezrobocia, celowe jest podejmowanie działań ukierunkowanych na pobudzanie działalności gospodarczej i tworzenie nowych miejsc pracy. W relacji miasto-wieś obszarami problemowymi są najmniejsze miasta oraz wieś, natomiast ze względu na cechy siły roboczej – grupami problemowymi są osoby najmłodsze, wchodzące na rynek pracy, osoby posiadające niskie wykształcenie i  osoby w wieku przedemerytalnym. Pewne znaczenie dla określenia możliwości pozyskania zatrudnienia i zagrożenia bezrobociem ma płeć, jednak różnice pomiędzy kobietami i  mężczyznami w tym zakresie były mniejsze niż oczekiwano.

Słowa kluczowe: aktywność ekonomiczna ludności, bezrobocie równowagi, przepływy na rynku pracy
Kody JEL: J20, J63, J64, J68
Artykuł: PDF



Bartłomiej Rokicki - Ewolucja regionalnego zróżnicowania płac realnych w Polsce

Celem artykułu jest empiryczna weryfikacja hipotezy dotyczącej konwergencji realnych wynagrodzeń pomiędzy polskimi województwami. W odróżnieniu od innych badań, których przedmiotem jest w praktyce analiza ewolucji płac nominalnych, w niniejszej pracy po raz pierwszy wykorzystano regionalne deflatory PPP. Pozwalają one dokonać urealnienia płac nominalnych, co w znacznym stopniu może wpłynąć na wnioski dotyczące ewolucji regionalnego zróżnicowania wynagrodzeń w Polsce. Kwestie dotyczące ewolucji regionalnego zróżnicowania rynku pracy w naszym kraju, w tym wynagrodzeń, poruszane były wielokrotnie w licznych pracach. Analiza przestrzennych różnic w poziomie płac jest o  tyle istotna, iż zgodnie z teorią różnice te są jedną z determinant decyzji migracyjnych. Część modeli teoretycznych sugeruje przy tym, że odpływ części siły roboczej z regionów o niższym poziomie płac powinien przynajmniej częściowo redukować regionalne zróżnicowanie stóp bezrobocia, podczas gdy inne wskazują na możliwość pogłębienia się dysproporcji w  tym zakresie. W  większości przypadków autorzy koncentrowali się na analizie zależności pomiędzy stopą wzrostu płac i ich wyjściowym poziomem (konwergencja beta) oraz ewolucji rozproszenia płac pomiędzy regionami (konwergencja sigma). Otrzymane przez nich wyniki sugerują pogłębianie się istniejącego zróżnicowania w ostatnich dekadach. Jak pokazano jednak w niniejszym artykule, wyniki te obarczone mogą być znacznym błędem. W efekcie, badanie konwergencji przeprowadzone na płacach urealnionych przy użyciu regionalnych deflatorów PPP może sugerować odwrócenie obserwowanego trendu od połowy ubiegłej dekady.

Słowa kluczowe: realne płace, konwergencja, zróżnicowanie regionalne, rynek pracy
Kody JEL: E31, J31, R11, R23
Artykuł: PDF



Aleksandra Majchrowska, Katarzyna Mroczek, Tomasz Tokarski - Zróżnicowanie stóp bezrobocia rejestrowanego w układzie powiatowym w latach 2002-2011

Celem artykułu są opisowe i statystyczne analizy przestrzennego zróżnicowania bezrobocia rejestrowanego w Polsce w przekroju powiatów, jego determinantów oraz zmian w latach 2002-2011. Dokonano analizy wpływu czynników geograficznych, historycznych i  administracyjnych na kształtowanie się różnic w poziomie bezrobocia w przekroju powiatów, jak też, na gruncie modelu teoretycznego, przedstawione zostały analizy dynamiki zmian bezrobocia w badanym okresie. W analizach wykorzystano podstawowe metody ekonometrii przestrzennej – oszacowania parametrów równania regresji z efektami indywidualnymi (fixed effect).
Przeprowadzone badania wskazały, że część utrzymujących się różnic w stopach bezrobocia w przekroju powiatów wynika z czynników administracyjnych (odległość powiatu od stolicy województwa, grodzki lub ziemski rodzaj powiatu) i historycznych (położenie na terenach dawnych zaborów). Powiaty położone bliżej centrów administracyjnych województw oraz powiaty grodzkie cechowały się przeciętnie niższymi stopami bezrobocia. Niższe niż w pozostałych regionach były również (ceteris paribus) stopy bezrobocia na terenach danych zaborów – austriackiego i niemieckiego.
Mamy do czynienia z dynamicznym i asymetrycznym charakterem dostosowań na powiatowych rynkach pracy. Wskazały one, że przeszły poziom stóp bezrobocia ma istotne znaczenie dla jego przyrostu w kolejnych okresach oraz, że skala zmian bezrobocia jest asymetryczna.
Spadek stóp bezrobocia był (ceteris paribus) silniejszy, niż jego wzrost. Przeprowadzone analizy wskazały również na istotne znaczenie dla dynamiki zmian bezrobocia czynników administracyjnych. Elastyczność zmian stóp bezrobocia względem produkcji sprzedanej przemysłu w powiatach grodzkich była niższa niż w powiatach ziemskich. Ponadto w przypadku powiatów grodzkich mocniej niż w powiatach ziemskich uwidoczniła się asymetryczność zmian zachodzących na rynku pracy.

Słowa kluczowe: rynek pracy, bezrobocie regionalne i lokalne, powiatowe urzędy pracy, asymetryczność zmian bezrobocia, prawo Okuna
Kody JEL: R23, J64
Artykuł: PDF



Krzysztof Bartosik - Zmiany strukturalne i koniunkturalne a zatrudnienie w polskim przemyśle przetwórczym

Celem artykułu jest wyjaśnienie, jaką rolę odegrały zmiany w gałęziowej strukturze zatrudnienia w kształtowaniu wielkości zatrudnienia w polskim przemyśle przetwórczym. Czy spowolnieniu gospodarczemu na przełomie wieków towarzyszyła intensywniejsza restrukturyzacja niż w czasie spowolnienia gospodarczego pod koniec ostatniej dekady, co przyczyniło się do głębszego spadku zatrudnienia? Do zbadania skali zmian strukturalnych wykorzystano metodę opracowaną przez Groshen i Pottera (2003). Przyjmuje ona, że zmiany w zatrudnieniu są strukturalne, jeśli mają ten sam kierunek w czasie recesji i ekspansji (np. w obu przypadkach zatrudnienie w sektorze rośnie lub spada). Cykliczne zmiany wstępują natomiast, jeśli ich kierunek jest inny w czasie recesji i ekspansji (w przypadku Polski w  czasie spowolnienia i ożywienia), np. w pierwszym przypadku zatrudnienie w sektorze spada, a w drugim rośnie. Uzyskane wyniki wskazują, że w badanym okresie gałęzie tracące w wyniku zmian strukturalnych zmniejszyły swój udział w całkowitym zatrudnieniu przemysłu przetwórczego. Zwiększyły jednocześnie swój udział gałęzie reagujące procyklicznie. Prowadzi to do wniosku, że pod koniec ostatniej dekady spadek popytu na pracę związany z dekoniunkturą był mniejszy niż na przełomie wieków, ponieważ mniejsza była niż w przeszłości dodatkowa (w stosunku do koniunkturalnej) redukcja zatrudnienia wynikająca z przeobrażeń strukturalnych. Wskazuje to także na większą możliwość oddziaływania za pomocą tradycyjnej polityki makroekonomicznej na zatrudnienie, zwłaszcza w przemyśle przetwórczym.

Słowa kluczowe: zatrudnienie, struktura gałęziowa, cykl koniunkturalny, przemysł przetwórczy
Kody JEL: J23, J21,E24
Artykuł: PDF



Leszek Wincenciak, Mateusz Zys - Determinanty nietypowych form zatrudnienia absolwentów w Polsce

Celem artykułu jest analiza determinant nietypowych form zatrudnienia absolwentów w pierwszej pracy w Polsce. Wejście na rynek pracy w Polsce coraz częściej odbywa się poprzez tzw. nietypowe formy zatrudnienia (nazywane też niekiedy jako formy elastyczne), rozumiane jako forma inna, niż praca na czas nieokreślony. Udział nietypowych form zatrudnienia wśród pracujących w Polsce zwiększa się stale od początku transformacji.
Tylko w  okresie 2001-2011 udział osób wykonujących pracę na czas określony w Polsce, w grupie wieku 15-24 lata, zwiększył się o ponad 32 pkt proc., podczas gdy średnio w krajach UE wzrost ten wyniósł zaledwie 3,5 pkt proc. W literaturze światowej stwierdzono istotny wpływ posiadania tzw. nietypowego zatrudnienia na wiele aspektów kariery zawodowej.
Stwierdzono m.in. negatywny wpływ na płace [Bertrand-Cloodt et al., 2011], [Mertens et al., 2007] oraz na zadowolenie z pracy [de Graaf-Zijl, 2005]. Z tego powodu w artykule starano się odpowiedzieć na pytanie, jakie indywidualne cechy pracujących wpływają na większe prawdopodobieństwo posiadania pracy w formie nietypowej.
Za pomocą modelu logitowego badane są indywidualne determinanty zatrudnienia terminowego, pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej oraz praktyki i stażu bezpośrednio po ukończeniu edukacji. Baza danych empirycznych pochodzi z projektu Badanie Aktywności Zawodowej Absolwentów w Kontekście Realizacji Programu „Pierwsza Praca”. W wyniku przeprowadzonej analizy, do czynników zwiększających prawdopodobieństwo posiadania zatrudnienia w nietypowej formie można zaliczyć m.in.: późniejszy moment ukończenia edukacji, bycie kobietą, odłożenie w czasie momentu podjęcia pracy czy fakt wykonywania pracy niezgodnej z kierunkiem wykształcenia. Z kolei posiadanie wyższego wykształcenia, zarówno przez ankietowanego, jak i jego rodziców, zmniejsza prawdopodobieństwo elastycznego zatrudnienia.

Słowa kluczowe: rynek pracy, nietypowe formy zatrudnienia, absolwenci, logit
Kody JEL: J21, J41
Artykuł: PDF

Copyright © Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 1931-2017 ISSN 2300-5238