Archiwum czasopisma
Gospodarka Narodowa


Spis treści numeru 1-2/2012

Beata Łopaciuk-Gonczaryk - Mierzenie kapitału społecznego, streszczenie, artykuł

Joanna Działo - Dlaczego trudno jest prowadzić „dobrą” politykę fiskalną?, streszczenie, artykuł

Michał Kruszka - Bankowość transgraniczna w Europie Środkowo-Wschodniej, streszczenie, artykuł

Ryszard Rapacki, Mariusz Próchniak - Wzrost gospodarczy w krajach Europy Środkowo-Wschodniej na tle wybranych krajów wschodzących, streszczenie, artykuł

Jakub Borowski, Adam Czerniak - Determinanty polityki pieniężnej Ludowego Banku Chin, streszczenie, artykuł

Arkadiusz Bernal - Zasadność zwolnienia usług pośrednictwa finansowego z podatku od wartości dodanej, streszczenie, artykuł

Dominika Milczarek-Andrzejewska - Siła przetargowa gospodarstw rolnych w łańcuchach żywnościowych, streszczenie, artykuł


RECENZJE

Recenzja książki: Michał Mackiewicz, Stabilizacyjna polityka fiskalna w krajach OECD, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2010, s. 198 - rec. Marek Lubiński

Recenzja książki: Jerzy Boehlke, Firma we współczesnej myśli ekonomicznej. Studium teoretyczno-metodologiczne, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2010, s. 616 - rec. Marian Gorynia

Recenzja książki: Grzegorz Maciejewski, Ryzyko w decyzjach nabywczych konsumentów, Uniwersytet Ekonomiczy w Katowicach, Katowice 2010, s. 299 - rec. Anna Dąbrowska


KONFERENCJE

90. rocznica utworzenia Towarzystwa Ekonomicznego w Krakowie - Tadeusz Smuga





Beata Łopaciuk-Gonczaryk - Mierzenie kapitału społecznego

Celem artykułu jest krytyczna analiza istniejących wskaźników kapitału społecznego, połączona z próbą przedstawienia ogólnych rekomendacji odnośnie jego pomiaru. Artykuł opiera się na analizie dostępnej literatury, w tym: a) tekstów poświęconych definiowaniu i konceptualizacji kapitału społecznego, b) opracowań o charakterze metodologicznym dotyczących problemów z operacjonalizacją kapitału społecznego oraz c) przykładowych prac empirycznych wykorzystujących różnego rodzaju mierniki kapitału społecznego. W pierwszej części omówione są podstawowe trudności związane z mierzeniem kapitału społecznego. Druga część obejmuje zestawienie najważniejszych, wykorzystywanych w badaniach empirycznych, metod pomiaru kapitału społecznego oraz ich słabych i mocnych stron. Jak okazuję się, brakuje standaryzacji w zakresie stosowanych wskaźników kapitału społecznego, co wynika nie tylko z różnic w jego konceptualizacji, ale również z charakteru badanych zjawisk, silnie uzależnionych od kontekstu. Główną rekomendacją jest zachowanie ostrożności podczas doboru wskaźników kapitału społecznego, które powinny być zgodne z przyjętą w danych realiach badawczych, możliwie konkretną definicją kapitału społecznego. W wielu przypadkach oznacza to potrzebę odejścia od budowania wskaźników na bazie dostępnych danych wtórnych, na rzecz przeprowadzenia nowych badań empirycznych, np. inspirowanych omówionymi w artykule metodami analizy sieci społecznych, czy też generatorami pozycji i zasobów. W celu tworzenia coraz trafniejszych i rzetelniejszych wskaźników kapitału, m.in. poprzez doskonalenie pytań używanych w kwestionariuszach, można uzupełniać metody ilościowe elementami badań jakościowych. Co więcej, kapitał społeczny jest pojęciem wielowymiarowym i jako taki nie daje się podsumować pojedynczym wskaźnikiem, natomiast warto podejmować próby identyfikowania różnych wymiarów kapitału społecznego oraz badania związków zachodzących między tymi wymiarami.

Słowa kluczowe: kapitał społeczny, operacjonalizacja, pomiar, wskaźniki
Kody JEL: O43, O47, O12, D02
Artykuł: PDF



Joanna Działo - Dlaczego trudno jest prowadzić „dobrą” politykę fiskalną?

Celem artykułu jest analiza i ocena politycznych determinant prowadzenia nieodpowiedzialnej polityki fiskalnej, skutkującej powstawaniem i utrzymywaniem wysokiego deficytu budżetowego i długu publicznego. Z przeprowadzonych rozważań wynika, że najważniejszymi czynnikami politycznymi, mającymi negatywny wpływ na jakość polityki fiskalnej są: konflikt interesów, problem wspólnego zasobu, problem pełnomocnictwa oraz asymetria informacji. Czynniki te mogą wywoływać procykliczną politykę fiskalną, która, zamiast ograniczać, pogłębia negatywny wpływ wahań cyklicznych na gospodarkę.
Ponadto, został poddany analizie problem wyboru odpowiedniej polityki fiskalnej w okresie kryzysu gospodarczego oraz kwestia koordynacji polityki fiskalnej i pieniężnej (policy mix), aby jak najskuteczniej realizowały stawiane przed nimi cele. Kłopoty budżetowe krajów UE, zwłaszcza strefy euro są w pewnym stopniu warunkowane brakiem wspólnej polityki fiskalnej.
Większa koordynacja polityki fiskalnej wśród państw UE wydaje się być istotnym warunkiem ograniczania negatywnego wpływu kryzysów gospodarczych na funkcjonowanie krajów UE. Inna kwestia to brak koordynacji między jednolitą polityką pieniężną a zróżnicowaną polityką fiskalną, co utrudnia efektywne prowadzenie polityki gospodarczej w strefie euro.
Ekspansywna polityka fiskalna prowadzona w wielu krajach strefy euro zmusza Europejski Bank Centralny do podnoszenia stóp procentowych w obawie przed inflacją. W rezultacie prowadzi to nie tylko do wyższych stóp procentowych, ale także do dalszego powiększenia poziomu długu publicznego.

Słowa kluczowe: polityka fiskalna, ograniczenia płynności, konflikt interesów, asymetria informacji, deficyt budżetowy, dług publiczny, koordynacja polityki fiskalnej i pieniężnej (policy mix)
Kody JEL: E62, E63, H62, H63
Artykuł: PDF



Michał Kruszka - Bankowość transgraniczna w Europie Środkowo-Wschodniej

Celem artykułu jest analiza transgranicznego świadczenia usług bankowych. Z tego względu przedstawiono podstawowe regulacje prawne Światowej Organizacji Handlu oraz Unii Europejskiej. Oba systemy prawne dopuszczają tę formę internacjonalizacji banków.
W analizie empirycznej skupiono się na sektorach bankowych dziesięciu państw z Europy Środkowo-Wschodniej w latach 1998-2010. Udziały bankowych usług transgranicznych w całkowitym wolumenie depozytów lub kredytów sugerują znaczącą międzynarodową integrację rynku międzybankowego. Bankowość detaliczna jest nadal domeną banków obecnych kapitałowo w badanych państwach.
W artykule zaprezentowano również informacje o determinantach transgranicznego świadczenia usług bankowych dla podmiotów niefinansowych. W tym celu oszacowano panelowe funkcje regresji. Uzyskane wyniki wskazują na zależność dynamiki kredytów od stopy wzrostu gospodarczego, zmian kursu walutowego oraz zaburzeń na rynku finansowym. Zmiany wartości depozytów są determinowane dynamiką kursu walutowego oraz różnicą w poziomach stóp procentowych w kraju i strefie euro.

Słowa kluczowe: bankowość transgraniczna, integracja finansowa
Kody JEL: G21, F36
Artykuł: PDF



Ryszard Rapacki, Mariusz Próchniak - Wzrost gospodarczy w krajach Europy Środkowo-Wschodniej na tle wybranych krajów wschodzących

Artykuł przedstawia empiryczną analizę ścieżek wzrostu gospodarczego dwóch grup krajów. Pierwsza obejmuje 10 państw Europy Środkowo-Wschodniej (EŚW-10). Druga grupa stanowi punkt odniesienia i uwzględnia 29 gospodarek wschodzących z innych regionów świata. Analiza dotyczy okresu 1993-2007. W artykule porównano ścieżki wzrostu gospodarczego krajów EŚW-10 i pozostałych krajów wschodzących. Do weryfikacji hipotez badawczych wykorzystano analizę konwergencji dochodowej i rachunek wzrostu gospodarczego. Występowanie zjawiska zbieżności weryfikowano za pomocą równań regresji liniowej, które estymowano metodą najmniejszych kwadratów (zmienną objaśnianą jest tempo wzrostu realnego PKB per capita w przypadku zbieżności β lub odchylenie standardowe PKB per capita między krajami w przypadku zbieżności σ). Natomiast łączną produktywność czynników wytwórczych (TFP) policzono metodą rezydualną, odejmując od tempa wzrostu realnego PKB ogółem średnie ważone tempo wzrostu mierzalnych czynników wytwórczych: pracy i kapitału rzeczowego. Główne wnioski z przeprowadzonej analizy są następujące: (1) Poszczególne kraje Europy Środkowo-Wschodniej oraz grupa EŚW-10 jako całość zanotowały względnie szybki wzrost gospodarczy w porównaniu z pozostałymi 29 krajami odniesienia. (2) Badanie nie potwierdziło, aby szybki wzrost gospodarczy krajów EŚW-10 (w porównaniu z krajami referencyjnymi) wynikał z mechanizmu konwergencji absolutnej, chociaż okazuje się, że analizowane kraje rozwijały się zgodnie z hipotezą konwergencji warunkowej typu β. (3) Szybki wzrost gospodarczy krajów EŚW-10 był w dużym (znacznie większym niż w pozostałych badanych krajach) stopniu determinowany przez wzrost łącznej produktywności czynników wytwórczych.

Słowa kluczowe: wzrost gospodarczy, konwergencja, rachunek wzrostu, łączna produktywność czynników wytwórczych, TFP, kraje Europy Środkowo-Wschodniej
Kody JEL: O47, P24, P27
Artykuł: PDF



Jakub Borowski, Adam Czerniak - Determinanty polityki pieniężnej Ludowego Banku Chin

W artykule przedstawiono wyniki analizy empirycznej determinant polityki monetarnej w Chinach w okresie od stycznia 2000 r. do września 2010 r. Analizę przeprowadzono z wykorzystaniem modeli uporządkowanych zmiennych zależnych. W badaniu uwzględniono 8 możliwych zmiennych, które mogły istotnie wpływać na prawdopodobieństwo zmian rocznej stopy depozytowej oraz stopy rezerwy obowiązkowej dla 6 największych banków: realną roczną dynamikę PKB w Chinach, wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (inflację CPI), dynamikę cen nieruchomości w 35 największych aglomeracjach Chin, dynamikę sprzedaży detalicznej dóbr konsumpcyjnych, tempo wzrostu rezerw walutowych Chin, dynamikę eksportu, tempo wzrostu wartości kredytów dla sektora niefinansowego oraz wskaźnik koniunktury PMI dla przetwórstwa przemysłowego w kategorii zatrudnienie.
W badanym okresie istotny wpływ na decyzje Ludowego Banku Chin dotyczące stopy rezerw obowiązkowych miała bieżąca dynamika PKB i opóźniony wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych. Z kolei przyszłe wartości tych zmiennych były czynnikami wpływającymi na poziom stopy depozytowej. Sugeruje to, że mimo braku niezależności w zakresie kształtowania narzędzi polityki monetarnej decyzje Ludowego Banku Chin dotyczące stóp procentowych były w pewnym stopniu podyktowane oceną perspektyw wzrostu gospodarczego i inflacji. Badanie wykazało również istotny wpływ dynamiki cen nieruchomości na poziom stopy rezerw obowiązkowych. Może to stanowić zwiastun zmian w funkcjach reakcji głównych banków centralnych w kierunku równoczesnego wykorzystywania instrumentów polityki pieniężnej i narzędzi polityki makroostrożnościowej w celu przeciwdziałania bańkom spekulacyjnym na rynku nieruchomości.
Zastosowana metoda badawcza nie pozwala stwierdzić, w jakim stopniu luka popytowa i odchylenie inflacji od celu wpływały na decyzje Ludowego Banku Chin w analizowanym okresie. Rola tych czynników w polityce monetarnej w Chinach stanowi zatem interesujący obszar dla dalszych badań.

Słowa kluczowe: Chiny, Ludowy Bank Chin, polityka pieniężna, funkcja reakcji w polityce pieniężnej
Kody JEL: C25, E43, E58
Artykuł: PDF



Arkadiusz Bernal - Zasadność zwolnienia usług pośrednictwa finansowego z podatku od wartości dodanej

Celem artykułu jest przedstawienie przyczyn i konsekwencji zwolnienia usług pośrednictwa finansowego z podatku od wartości dodanej. Pośrednicy finansowi pozostają zwolnieni pomimo tego, że ich działalność stanowi bardzo znaczącą część gospodarki narodowej. Można wskazać szereg argumentów uzasadniających wspomniane zwolnienie. Istnieją wątpliwości, czy usługi pośrednictwa finansowego tworzą wartość dodaną, a jeśli przyjąć, że tworzą, to pozostaje problem ustalenia (pomiaru) wartości dodanej. Na wysokość stopy procentowej, która jest główną kategorią w usługach pośrednictwa finansowego, wpływa wiele czynników, spośród których nie wszystkie tworzą wartość dodaną. Obok trudności związanych z ustaleniem podstawy opodatkowania, istnieje jeszcze problem zdefiniowania podmiotu czynnego. W artykule wskazane zostały również konsekwencje obowiązującego zwolnienia z podatku i to zarówno dla podmiotów świadczących te usługi jak i podmiotów korzystających z tych usług. Zwolnienie usług pośrednictwa finansowego może wpływać na decyzje podmiotów świadczących te usługi w zakresie: proporcji wykorzystania czynników produkcji, sposobu wykonywania czynności pomocniczych w przedsiębiorstwie lub poza nim, współpracy podmiotów działających w branży, wyboru charakteru podmiotu świadczącego usługi pośrednictwa finansowego (specjalizacja vs. uniwersalizacja), wyboru miejsca, z którego dostarczane są towary, wyboru miejsca siedziby i struktury organizacyjnej usługodawcy. Zwolnienie usług pośrednictwa finansowego wpływa również na klientów pośredników na przykład w zakresie: wyboru struktury kapitału, wyboru narzędzi zarządzania ryzykiem, możliwości konkurowania za granicą przez przedsiębiorców korzystających z usług pośrednictwa finansowego, międzyokresowego wyboru skali konsumpcji, subsydiowania przez przedsiębiorców kredytów zaciąganych przez gospodarstwa domowe.

Słowa kluczowe: usługi pośrednictwa finansowego, podatek od wartości dodanej, opodatkowanie konsumpcji, bank, kredyt, Unia Europejska, dyrektywa
Kody JEL: H25
Artykuł: PDF



Dominika Milczarek-Andrzejewska - Siła przetargowa gospodarstw rolnych w łańcuchach żywnościowych

Celem artykułu jest przedstawienie argumentów teoretycznych i wniosków z badań empirycznych dotyczących siły przetargowej gospodarstw rolnych we współczesnych łańcuchach żywnościowych. Inspiracje teoretyczne czerpane są głównie z nowej ekonomii politycznej i nowej ekonomii instytucjonalnej. Sformułowano tezę, że siła przetargowa podmiotów zależy zarówno od posiadanych zasobów (siły ekonomicznej), jak i od możliwości wpływania na sferę polityczną (siły politycznej). Analizowane są następujące czynniki rynkowe wpływające na siłę przetargową gospodarstw rolnych: struktura rynku, wielkość posiadanych zasobów ekonomicznych, wielkość kosztów transakcyjnych i zasięg współpracy. Dodatkowo pokazano czynniki polityczne: rozkład preferencji wyborców w danym społeczeństwie oraz wpływ organizacji rolniczych jako ważnych grup interesu.
W artykule podjęta została próba uporządkowania definicji i podejść metodologicznych wykorzystywanych w analizie siły przetargowej. Wskazano obszary dalszych badań, kładąc nacisk na analizy dotyczące siły politycznej podmiotów w łańcuchach żywnościowych i na konieczność powiązania tej siły z siłą ekonomiczną.

Słowa kluczowe: siła przetargowa, sektor rolno-spożywczy, ekonomia polityczna, ekonomia instytucjonalna
Kody JEL: B40, D72, L14, Q13
Artykuł: PDF

Copyright © Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 1931-2017 ISSN 2300-5238